ఇరాన్ మరియు ఇజ్రాయెల్ మధ్య సరిహద్దు వివాదాలు లేవు, అవి పొరుగు దేశాలు కూడా కావు. మరి ఈ దేశాల మధ్య ఘర్షణకు కారణమేంటి? దీనికి సమాధానం గత 40 ఏళ్ల చరిత్రలో ఉంది.
1. ప్రారంభ కాలంలో స్నేహం (1948 – 1979)
- గుర్తింపు: 1948లో ఇజ్రాయెల్ ప్రత్యేక దేశంగా ఏర్పడినప్పుడు, దానిని గుర్తించిన మొదటి ముస్లిం దేశాలలో ఇరాన్ ఒకటి.
- పహ్లావీ పాలన: అప్పట్లో ఇరాన్‌ను పాలిస్తున్న మహమ్మద్ రెజా షా పహ్లావీ పశ్చిమ దేశాలకు (అమెరికా, బ్రిటన్) అనుకూలంగా ఉండేవారు. ఇజ్రాయెల్‌తో సంబంధాలను అరబ్ జాతీయవాదాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒక ఆయుధంగా ఆయన భావించారు.
- అణు శక్తి పునాది: నేడు అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ వ్యతిరేకిస్తున్న ఇరాన్ అణు కార్యక్రమానికి పునాది వేసింది అమెరికాయే. 1953లో “Atoms for Peace” పథకం కింద అమెరికా ఇరాన్‌కు అణు రియాక్టర్‌ను, శిక్షణను అందించింది.
2. 1979 ఇస్లామిక్ విప్లవం – మలుపు
- అయతొల్లా ఖొమేనీ నాయకత్వంలో విప్లవం వచ్చి రాచరికం అంతమయ్యాక పరిస్థితి పూర్తిగా మారింది.
- ఇరాన్ కొత్త ప్రభుత్వం అమెరికాను “పెద్ద సైతాన్” అని, ఇజ్రాయెల్‌ను “చిన్న సైతాన్” అని పిలవడం ప్రారంభించింది. ఇజ్రాయెల్‌కు ఉనికిలో ఉండే హక్కు లేదని ప్రకటించింది.
3. ప్రాంతీయ ఆధిపత్యం మరియు ‘ప్రతిఘటన అక్షం’ (Axis of Resistance)
మధ్యప్రాచ్యంలో తన ప్రభావాన్ని పెంచుకోవడానికి ఇరాన్ కొన్ని సాయుధ సంస్థలకు మద్దతు ఇవ్వడం ప్రారంభించింది:
- హమాస్ (గాజా): సున్నీ సంస్థ అయినప్పటికీ, ఇజ్రాయెల్‌కు వ్యతిరేకంగా పోరాడుతున్నందుకు ఇరాన్ వీరికి ధన, ఆయుధ సహాయం చేస్తోంది.
- హిజ్బుల్లా (లెబనాన్): లెబనాన్‌లోని షియా వర్గానికి చెందిన ఈ సంస్థకు ఇరాన్ వెన్నెముకగా నిలిచింది.
- హౌతీలు (యెమెన్): యెమెన్ తిరుగుబాటుదారులకు మద్దతు ఇవ్వడం ద్వారా సౌదీ అరేబియా మరియు ఇజ్రాయెల్‌ను ఇరాన్ ఒత్తిడికి గురిచేస్తోంది.
4. ప్రస్తుత ఉద్రిక్తతలు మరియు దాడులు
- ఇస్మాయిల్ హనియే హత్య: 2024లో ఇరాన్ కొత్త అధ్యక్షుడి ప్రమాణ స్వీకారానికి టెహ్రాన్ వచ్చిన హమాస్ నేత హనియేను ఇజ్రాయెల్ అక్కడే హతమార్చడం ఇరాన్‌కు పెద్ద షాక్ ఇచ్చింది.
- హసన్ నస్రల్లా మరణం: హిజ్బుల్లా చీఫ్ నస్రల్లాను ఇజ్రాయెల్ వైమానిక దాడిలో చంపడం ఇరాన్ నిర్మించిన ‘ప్రతిఘటన అక్షం’పై పెద్ద దెబ్బ.
- అణు భయం: ఇరాన్ రహస్యంగా అణుబాంబు తయారు చేస్తోందని ఇజ్రాయెల్ భయపడుతోంది. అందుకే చర్చల ద్వారా కాకుండా, దాడుల ద్వారా ఇరాన్ అణు సామర్థ్యాన్ని నాశనం చేయాలని ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని నెతన్యాహు భావిస్తున్నారు.