చరిత్ర అంటే కేవలం యుద్ధాల గురించి మాత్రమే కాదు; అది ఒక సంస్కృతి ఎలా రూపాంతరం చెందుతుందో చెప్పే అద్దం. ఈరోజు మనం ‘ఇరాన్’ అని పిలుచుకునే దేశం, ఒకప్పుడు ‘పర్షియా’ (Persia) పేరుతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. కళలు, తత్వశాస్త్రం, విజ్ఞాన శాస్త్రం మరియు ఆధ్యాత్మికతలో మేటిగా నిలిచిన ఆ పర్షియా సామ్రాజ్యం నేటి స్థితికి ఎలా మారింది? దాని వెనుక ఉన్న రక్తసిక్త చరిత్ర ఏమిటో మనం అర్థం చేసుకోవాలి.
అగ్ని ఆరాధకుల భూమి: ప్రాచీన పర్షియాను ‘అగ్ని దేవుని భూమి’ అని పిలిచేవారు. అక్కడి ప్రజలు ‘జొరాస్ట్రియనిజం’ (Zoroastrianism) అనే మతాన్ని అనుసరించేవారు. వారు అగ్నిని పవిత్రతకు చిహ్నంగా, కాంతి దేవుడైన అహురా మజ్దా ప్రతినిధిగా పూజించేవారు. పర్షియన్లు ప్రకృతితో మమేకమై ఆధ్యాత్మిక జీవనాన్ని గడిపేవారు. అక్కడ ససానియన్ సామ్రాజ్యం (Sassanid Empire) అత్యంత శక్తివంతంగా పాలించేది.
క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దంలో, అరేబియా ద్వీపకల్పం నుండి వచ్చిన ఇస్లామిక్ దళాలు పర్షియాపై దండెత్తాయి. ఖలీఫా ఉమర్ నేతృత్వంలోని ఈ దండయాత్ర పర్షియా తలరాతనే మార్చేసింది. “శాంతి దూతలు” అని చెప్పుకుంటూ వచ్చిన వారు అక్కడి ససానియన్ పాలనను అంతం చేశారు. శతాబ్దాలుగా కాపాడుకుంటూ వచ్చిన పర్షియన్ సంస్కృతి తీవ్ర సంక్షోభంలో పడింది.
బలవంతపు మార్పిడి మరియు సాంస్కృతిక విధ్వంసం: పర్షియాను గెలుచుకున్న తర్వాత, అక్కడి ప్రజల మూల విశ్వాసాలు దెబ్బతిన్నాయి. జొరాస్ట్రియన్లు, యూదులు, క్రైస్తవులు ఇలా ఎంతోమంది నివసించే ఆ గడ్డపై ‘ఏకేశ్వరోపాసన’ బలవంతంగా రుద్దబడింది. తమ మతాన్ని మార్చుకోవడానికి ఇష్టపడని వారిపై ‘జిజ్యా’ (Jizya) పన్ను విధించారు లేదా వారిని చంపేశారు.
మహ్మద్ బిన్ ఖాసిం వంటి సేనాపతులు అగ్ని దేవాలయాలను (Fire Temples) ధ్వంసం చేశారు. ఈ అణచివేత వల్ల ఒకప్పుడు విలసిల్లిన పర్షియన్ సంస్కృతి మెల్లమెల్లగా అంతమై, ఆ ప్రాంతం పూర్తిగా ఇస్లామీకరణ చెందింది. నేడు ఇరాన్‌లో జరుగుతున్న అనేక పోరాటాల మూలాలు ఆనాడు హరించబడిన స్వేచ్ఛలోనే ఉన్నాయి.
భారతదేశం ఇచ్చిన ఆశ్రయం: పార్సీల విజయయాత్ర: ఈ మతపరమైన అణచివేత నుండి తప్పించుకోవాలనుకున్న ఒక చిన్న సమూహం, తమ పవిత్ర అగ్నిని కాపాడుకోవడానికి సముద్ర మార్గం ద్వారా పారిపోయారు. వారు ఏడు నౌకల్లో ప్రయాణించి భారతదేశంలోని గుజరాత్ తీరానికి చేరుకున్నారు. గుజరాత్‌లోని కతియావాడ్ ప్రాంతాన్ని పాలించే ‘జాదీ రాణా’ అనే హిందూ రాజు వారికి ఆశ్రయం ఇచ్చారు. “పాలల్లో కలిసిన చక్కెరలా మేము ఈ మట్టిలో కలిసిపోతాము” అని వాగ్దానం చేసిన ఆ పర్షియన్లే నేడు మనం గర్వంగా పిలుచుకునే ‘పార్సీలు’ (Parsis).
భారతదేశం వారికి ఆశ్రయం ఇవ్వడం వల్లే, నేడు దేశంలోని అగ్రశ్రేణి పారిశ్రామికవేత్తలు ఆ వంశం నుండి ఉద్భవించారు. టాటా (Tata), గోద్రెజ్ (Godrej), వాడియా (Wadia), పూనావాలా (Poonawalla) వంటి కుటుంబాలు పర్షియా నుండి తప్పించుకువచ్చిన వారి వారసులే. పర్షియాలో వారు అణచివేయబడి ఉండవచ్చు, కానీ భారతదేశంలోని వైవిధ్యం వారిని ప్రపంచ ప్రఖ్యాత విజేతలుగా మార్చింది.
నేటి ఇరాన్ పరిస్థితి: పర్షియా ఇస్లామీకరణ చెందిన తర్వాత అది ‘ఇరాన్’గా పిలవబడింది. అక్కడ మహమ్మద్ ప్రవక్త తర్వాత వారసులెవరు అనే విషయంలో వచ్చిన విభేదాలు ఇస్లాంను షియా మరియు సున్నీగా విడగొట్టాయి. ఇరాన్ షియాలకు కేంద్రంగా మారింది. నేడు ఇరాన్‌లో మహిళల డ్రెస్ కోడ్ విషయంలో జరుగుతున్న గొడవలు, మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలు నిత్యకృత్యమయ్యాయి. ఒకప్పుడు బహుళ సంస్కృతులను ఆదరించిన పర్షియా గడ్డపై నేడు ఒక నిర్దిష్ట మత విధానాన్ని రుద్దడం వల్ల ప్రజలు ఆగ్రహంతో ఉన్నారు.
వైవిధ్యం యొక్క ఆవశ్యకత: ఏ దేశంలోనైనా శాంతి నెలకొనాలంటే అక్కడ ‘ఆధ్యాత్మిక ప్రజాస్వామ్యం’ ఉండాలి. అంటే ప్రతి మనిషికి తనకు నచ్చిన దేవుడిని లేదా సిద్ధాంతాన్ని అనుసరించే స్వేచ్ఛ ఉండాలి. భారతదేశం నేటికీ ప్రశాంతంగా ఉండటానికి కారణం ఇక్కడి సాంస్కృతిక వైవిధ్యమే. చరిత్రను మనం సరిగ్గా అర్థం చేసుకోకపోతే మళ్ళీ అవే తప్పులు చేస్తాం. స్వేచ్ఛ ఎక్కడ ఉంటుందో అక్కడ మాత్రమే అభివృద్ధి ఉంటుంది. ఇరాన్‌లో మళ్ళీ ఆ వైవిధ్యం, స్వేచ్ఛ విలసిల్లే వరకు అక్కడ శాంతి అనేది ఒక కలగానే మిగిలిపోతుంది.