ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్ ప్రస్తుతం అల్లకల్లోలంగా ఉంది. అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ మరియు ఇరాన్ మధ్య జరుగుతున్న యుద్ధం మధ్యప్రాచ్య ఇంధన సరఫరాను దెబ్బతీసింది. హోర్ముజ్ జలసంధి దాదాపు మూతపడటంతో సరఫరా గొలుసు (Supply Chain) దెబ్బతిని భారత్ వంటి దిగుమతి దేశాలపై భారం పడుతోంది.
ఈ ఉద్రిక్తతల వల్ల భారత్‌కు అందాల్సిన 40% ద్రవీకృత సహజ వాయువు (LNG) సరఫరా ఒక్కసారిగా నిలిచిపోయింది. దీనివల్ల దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ, పరిశ్రమల వేగం మరియు ద్రవ్యోల్బణంపై నేరుగా ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది. దీనిని ఎదుర్కోవడానికి పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖ ‘ఆప్టిమైజేషన్ ప్లాన్’ (గ్యాస్ పంపిణీ కొత్త ప్రణాళిక)ను సిద్ధం చేస్తోంది.
సంక్షోభానికి ప్రధాన కారణాలు:
హోర్ముజ్ జలసంధి దిగ్బంధం: ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో 20% వాటా కలిగిన ఈ మార్గాన్ని ఇరాన్ బ్లాక్ చేసింది. భారత్ దిగుమతి చేసుకునే ముడి చమురులో 52% ఇక్కడి నుండే రావాలి.
ఖతార్ ఉత్పత్తి నిలిపివేత: ఇరాన్ దాడుల నేపథ్యంలో ఖతార్ తన ఎల్ఎన్జీ ఉత్పత్తిని తాత్కాలికంగా ఆపేసింది. భారత్‌కు అందే ఎల్ఎన్జీలో ఎక్కువ భాగం ఖతార్ నుండే వస్తుంది.
ధరల పెరుగుదల: ఫిబ్రవరి 2026లో 72 డాలర్లుగా ఉన్న ముడి చమురు ధర, ఇప్పుడు 83 డాలర్లకు (15% పెరుగుదల) చేరింది. దేశీయంగా ఎల్పీజీ ధరలు 7% పెరిగి ఢిల్లీలో సిలిండర్ ధర ₹913 కు చేరింది.
ఏ పరిశ్రమలపై ప్రభావం పడుతుంది?
ప్రభుత్వం గ్యాస్ రేషనింగ్ (పరిమిత సరఫరా) అమలు చేయనుంది. దీని ప్రకారం ప్రాధాన్యత లేని రంగాలకు కోత విధిస్తారు.
నాన్-ప్రయారిటీ పరిశ్రమలు (ఎక్కువ ముప్పు): సిరామిక్, గాజు పరిశ్రమలు, స్పాంజ్ ఐరన్ మరియు కొన్ని పెట్రోకెమికల్ యూనిట్లకు గ్యాస్ సరఫరా తగ్గవచ్చు. వీరు ప్రత్యామ్నాయంగా బొగ్గు లేదా నాఫ్తా వైపు మొగ్గు చూపాల్సి ఉంటుంది.
ఎరువుల రంగం (ఫర్టిలైజర్): యూరియా ఉత్పత్తికి వాడే ఎల్ఎన్జీలో 60% ఖతార్ నుండే వస్తుంది. దీనిని ప్రాధాన్యత రంగంగా గుర్తించినప్పటికీ, సరఫరాలో స్వల్ప కోతలు ఉండవచ్చు.
రైతులకు ఊరటనిచ్చే వార్త:
ప్రస్తుతానికి రైతులకు ఎరువుల కొరత వచ్చే అవకాశం లేదు. ఎందుకంటే:
ఖరీఫ్ సీజన్ జూన్‌లో ప్రారంభమవుతుంది, ప్రస్తుతం డిమాండ్ తక్కువగా ఉంది.
భారత్ వద్ద 17.7 మిలియన్ టన్నుల (MT) ఎరువుల నిల్వలు ఉన్నాయి. ఇది గత ఏడాదితో పోలిస్తే 36.5% ఎక్కువ. DAP మరియు NPK స్టాక్ కూడా సరిపడా ఉంది.
భారత్ యొక్క ‘ప్లాన్ బి’ (Plan B):
ఖతార్ నుండి నిలిచిపోయిన సరఫరాను భర్తీ చేయడానికి భారత్ ఇతర మార్గాలను వెతుకుతోంది:
ఆస్ట్రేలియా మరియు కెనడా: ఈ దేశాల నుండి అదనపు గ్యాస్ సరఫరా కోసం ప్రభుత్వం చర్చలు వేగవంతం చేసింది.
సవాళ్లు: కొత్త దేశాల నుండి గ్యాస్ తీసుకురావడానికి ప్రత్యేక ఎల్ఎన్జీ ట్యాంకర్లు (నౌకలు) మరియు గ్యాస్‌ను ద్రవంగా మార్చే సామర్థ్యం (Liquefaction capacity) వెంటనే అందుబాటులోకి రావడం ఒక సవాలు.
ముఖ్యాంశాలు – ప్రశ్నలు & సమాధానాలు:
భారత్ గ్యాస్ దిగుమతి ఎందుకు ఆగిపోయింది?
ఖతార్ ఎనర్జీ ఫెసిలిటీపై ఇరాన్ దాడులు చేయడం వల్ల ఖతార్ ఉత్పత్తిని నిలిపివేసింది, ఫలితంగా భారత్‌కు వచ్చే 40% సరఫరా నిలిచింది.
పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు పెరుగుతాయా?
ప్రస్తుతానికి నేరుగా ధరల పెంపు సూచనలు లేవు, కానీ ఎల్ఎన్జీ కొరత వల్ల సీఎన్జీ (CNG) మరియు పీఎన్జీ (PNG) ధరలు పెరగవచ్చు.
పరిశ్రమలు ఎలా నడుస్తాయి?
ప్రాధాన్యత లేని పరిశ్రమలు బొగ్గు లేదా డీజిల్ వంటి ప్రత్యామ్నాయ ఇంధనాలను వాడాలని సూచనలు రావచ్చు, దీనివల్ల వస్తువుల ఉత్పత్తి వ్యయం పెరుగుతుంది.