భారత కార్మిక చట్టాల పరిధిలోకి ఏయే సంస్థలు వస్తాయనే అంశంపై దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న న్యాయపరమైన సందిగ్ధానికి తెరదించేందుకు సుప్రీంకోర్టు సిద్ధమైంది. ‘పరిశ్రమ’ (Industry) అనే పదానికి ఖచ్చితమైన నిర్వచనం ఏమిటి? అనే అంశాన్ని తేల్చేందుకు ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్ నేతృత్వంలోని తొమ్మిది మంది సభ్యుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం విచారణ చేపట్టింది.
దీనికి సంబంధించిన పూర్తి వివరాలు మరియు విశ్లేషణ ఇక్కడ ఉంది:
ఈ విచారణ ఎందుకు ముఖ్యం?
కార్మిక చట్టాల ప్రకారం ఒక కార్యాలయం ‘పరిశ్రమ’ అనే నిర్వచనం కిందకు వస్తేనే, అక్కడ పనిచేసే ఉద్యోగులకు వేతనాలు, పని గంటలు, సమ్మె చేసే హక్కు మరియు అకారణంగా ఉద్యోగం నుండి తొలగించకుండా ఉండేందుకు చట్టపరమైన రక్షణ లభిస్తుంది. ప్రస్తుతం ఈ నిర్వచనంపై ఉన్న సందిగ్ధత వల్ల ఆసుపత్రులు, విద్యా సంస్థలు మరియు ప్రభుత్వ సంక్షేమ శాఖల ఉద్యోగుల హక్కులపై స్పష్టత లేకుండా పోయింది.
చారిత్రాత్మక నేపథ్యం: 1978 నాటి ‘బెంగళూరు వాటర్ సప్లై’ కేసు
ప్రస్తుత విచారణకు మూలం 1978లో ఏడుగురు సభ్యుల ధర్మాసనం ఇచ్చిన తీర్పు. ఆనాడు జస్టిస్ వి.ఆర్. కృష్ణ అయ్యర్ ‘ట్రిపుల్ టెస్ట్’ (Triple Test) అనే సూత్రాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.
ట్రిపుల్ టెస్ట్ సూత్రాలు:
- క్రమబద్ధమైన కార్యకలాపం (Systematic Activity): యజమాని మరియు ఉద్యోగి సహకారంతో జరిగే పని.
- వస్తువుల ఉత్పత్తి లేదా సేవల పంపిణీ: మానవ అవసరాలను తీర్చే లక్ష్యం ఉండాలి.
- లాభాపేక్షతో సంబంధం లేదు: ఆ సంస్థ లాభాల కోసం పనిచేయకపోయినా, అది ‘పరిశ్రమ’ కిందకే వస్తుంది.
దీనివల్ల చారిటబుల్ ట్రస్టులు, ఆసుపత్రులు, యూనివర్సిటీలు కూడా పరిశ్రమల పరిధిలోకి వచ్చాయి. అయితే, దీనివల్ల లేబర్ కోర్టుల్లో కేసుల సంఖ్య విపరీతంగా పెరిగిపోయింది (Docket Explosion).
ప్రభుత్వ ప్రయత్నాలు – న్యాయపరమైన చిక్కులు
- 1982 సవరణ: 1978 తీర్పు ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి పార్లమెంటు చట్టాన్ని సవరించింది. ఆసుపత్రులు, విద్యా సంస్థలను ఈ నిర్వచనం నుండి మినహాయించింది. కానీ, ఆయా రంగాల ఉద్యోగుల సమస్యల పరిష్కారానికి ప్రత్యామ్నాయ వ్యవస్థ లేకపోవడంతో, ప్రభుత్వం ఈ సవరణను ఇప్పటికీ అమలులోకి (Notify) తీసుకురాలేదు.
- భిన్నమైన తీర్పులు: స్పష్టత లేకపోవడంతో వేర్వేరు ధర్మాసనాలు భిన్నమైన తీర్పులు ఇచ్చాయి. ఉదాహరణకు, ఒక కేసులో అటవీ శాఖను పరిశ్రమగా గుర్తించగా, మరో కేసులో కాదని తీర్పునిచ్చాయి.
ప్రస్తుత తొమ్మిది మంది సభ్యుల ధర్మాసనం తేల్చబోయే అంశాలు
ప్రధానంగా మూడు అంశాలపై కోర్టు దృష్టి సారించనుంది:
- ట్రిపుల్ టెస్ట్ చెల్లుబాటు: 1978 నాటి ‘ట్రిపుల్ టెస్ట్’ ఇప్పటికీ సరైనదేనా? అలాగే, కొత్తగా రాబోతున్న ‘ఇండస్ట్రియల్ రిలేషన్స్ కోడ్, 2020’ ప్రభావం దీనిపై ఎలా ఉంటుంది?
- ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాలు: ప్రభుత్వ శాఖలు చేపట్టే సామాజిక సంక్షేమ పథకాలను ‘పారిశ్రామిక కార్యకలాపాలు’గా పరిగణించవచ్చా?
- సార్వభౌమ విధులు (Sovereign Functions): శాంతిభద్రతల పరిరక్షణ, రక్షణ (Defence), చట్టసభల విధులు వంటి ‘సార్వభౌమ విధులను’ పరిశ్రమల పరిధి నుండి పూర్తిగా మినహాయించాలా?
ముగింపు: ఈ తీర్పు వెలువడితే భారతదేశంలో ‘కార్మికుడు’ ఎవరు? మరియు ఏయే సంస్థలు కార్మిక చట్టాలకు జవాబుదారీగా ఉండాలి? అనే విషయంలో శాశ్వత స్పష్టత వస్తుంది.