మధ్యప్రాచ్యంలో కొనసాగుతున్న ఉద్రిక్తతలు మరియు ఆర్థిక ఆంక్షల మధ్య ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ అత్యంత క్లిష్ట దశను ఎదుర్కొంటోంది. ఇటీవల ఇరాన్ సెంట్రల్ బ్యాంక్ 1 కోటి రియాల్ (10 Million Rial) ముఖ విలువ కలిగిన కొత్త బ్యాంక్ నోటును విడుదల చేసింది.
ఈ మొత్తం వినడానికి ఎవరినైనా కోటీశ్వరులుగా అనిపించేలా చేయవచ్చు, కానీ దీనిని భారతీయ రూపాయి లేదా ఇతర ప్రపంచ కరెన్సీలతో పోల్చినప్పుడు చేదు నిజం బయటపడుతుంది. అంతర్జాతీయ ద్రవ్య మార్కెట్ తాజా ధరల ప్రకారం, ఇరాన్ యొక్క ఈ 1 కోటి రియాల్ నోటు విలువ భారత కరెన్సీలో కేవలం ₹650 (సుమారుగా) మాత్రమే. ఇరాన్‌లో ద్రవ్యోల్బణం (Inflation) మరియు కరెన్సీ విలువ క్షీణత ఏ స్థాయిలో ఉందో ఈ గణాంకాలు చెబుతున్నాయి.
ఈ నోటును ఎందుకు విడుదల చేయాల్సి వచ్చింది? ఇరాన్ ఇంత పెద్ద నోటును విడుదల చేయడానికి ప్రధాన కారణం అక్కడి ‘హైపర్-ఇన్ఫ్లేషన్’ (అదుపులేని ద్రవ్యోల్బణం). ఏళ్ల తరబడి కొనసాగుతున్న అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు మరియు ఇటీవలి ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ ఘర్షణలు ఆ దేశ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థను కుదిపేశాయి. అక్కడ కరెన్సీ ‘రియాల్’ ఎంతగా బలహీనపడిందంటే, సామాన్య ప్రజలు పాలు, రొట్టె లేదా కూరగాయలు వంటి నిత్యావసర వస్తువులను కొనడానికి కూడా కట్టల కొద్దీ నోట్లను బజారుకు తీసుకువెళ్లాల్సి వస్తోంది. ఈ సమస్యను తగ్గించడానికి మరియు ప్రజలు భారీగా నగదును మోయాల్సిన అవసరం లేకుండా ప్రభుత్వం పెద్ద నోట్లను ముద్రించాలని నిర్ణయించింది. అయితే, ఇది తాత్కాలిక పరిష్కారం మాత్రమేనని, దీనివల్ల ద్రవ్యోల్బణం తగ్గకపోగా కరెన్సీపై ప్రజలకు నమ్మకం మరింత తగ్గుతుందని నిపుణులు భావిస్తున్నారు.
ఇరాన్ యొక్క ఈ పరిస్థితికి అక్కడి పడిపోతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు యుద్ధ వాతావరణమే కారణం. దీర్ఘకాలిక సంఘర్షణల వల్ల విదేశీ పెట్టుబడులు పూర్తిగా నిలిచిపోయాయి మరియు ముడి చమురు ఎగుమతులపై అనేక ఆంక్షలు ఉన్నాయి. ఒక దేశం యొక్క కోట్లాది రూపాయల విలువ భారతదేశంలోని కొన్ని వందల రూపాయలతో సమానంగా పడిపోయినప్పుడు, అది ఆర్థిక సంక్షోభానికి ‘రెడ్ సిగ్నల్’గా పరిగణించబడుతుంది. భారతదేశ సందర్భంలో చూస్తే, మన దగ్గర ₹500 నోటుకు నేటికీ మంచి కొనుగోలు శక్తి (Purchasing Power) ఉంది, కానీ ఇరాన్‌లో 1 కోటి నోటు కూడా ఒక సాధారణ కుటుంబానికి ఒక రోజు రేషన్‌కు సరిపోకపోవచ్చు.