అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ మరియు ఇరాన్ మధ్య నెలకొన్న ఉద్రిక్త యుద్ధ పరిస్థితుల వల్ల ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇంధన సరఫరాపై ప్రభావం పడి, అనేక దేశాల్లో కొరత ఏర్పడింది. దీనికి ప్రధాన కారణం ఇరాన్ ఆధీనంలో ఉన్న హార్ముజ్ జలమార్గం. ప్రపంచంలోని చమురు రవాణాలో ఎక్కువ భాగం ఈ మార్గం ద్వారానే జరుగుతుంది. ప్రస్తుతం ఈ మార్గంలో భారతీయ నౌకలతో సహా అనేక వ్యాపార నౌకలు నిలిచిపోయాయి.
ఈ నేపథ్యంలో చరిత్రలోని ఒక ముఖ్యమైన విషయం వెలుగులోకి వచ్చింది. ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ కాలంలోని మరాఠా నౌకాదళం ఇదే హార్ముజ్ జలమార్గం గుండా ప్రయాణించినట్లు కొన్ని కీలక చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి. మరాఠాల సముద్ర శక్తి మరియు వ్యాపార విస్తరణకు ఈ మూడు ఆధారాలు నిదర్శనం:
1. అరేబియా దేశాలకు వ్యాపార యాత్రలు
బ్రిటీష్ వారి అధికారిక పత్రాలలో శివాజీ మహారాజ్ నౌకలు అరేబియా దేశాలకు వెళ్లినట్లు బలమైన ఆధారాలు ఉన్నాయి. ‘ఇంగ్లీష్ రికార్డ్స్ ఆన్ శివాజీ’ పుస్తకంలోని లేఖ సంఖ్య 52 ప్రకారం.. మహారాజ్ నౌకలు మక్కా వైపు పయనమైనట్లు స్పష్టంగా ఉంది. అంటే మరాఠా నౌకలు కేవలం భారత్‌లోనే కాకుండా సుదూర అరేబియా ప్రాంతాలతోనూ క్రమ తప్పకుండా వ్యాపారం చేసేవని తెలుస్తోంది.
2. ‘మోచా’ ఓడరేవుకు నౌకల పంపకం
అదే పుస్తకంలోని లేఖలు 352, 353 ప్రకారం.. శివాజీ మహారాజ్ రెండు పెద్ద సరుకు రవాణా నౌకలను సముద్ర ప్రయాణానికి సిద్ధం చేశారు. వీటిని యెమెన్‌లోని ‘మోచా’ (Mocha) ఓడరేవుకు పంపాలని ఆయన భావించారు. తీరంలో నిలిచిపోయిన అత్యంత విలువైన వస్తువులను ఈ నౌకల్లో నింపారు. ఆ సరుకు ఎంత విలువైనదంటే, దాని ధర ఊహించలేనంత భారీగా ఉందని అప్పటి బ్రిటీష్ అధికారులు పేర్కొన్నారు.
3. మస్కట్ నుండి సరుకుతో వచ్చిన నౌక
ప్రతికూల వాతావరణం వల్ల ఒక ఆసక్తికరమైన ఘటన జరిగింది. ఒమన్ దేశంలోని మస్కట్ నుండి వివిధ రకాల సరుకులతో వస్తున్న శివాజీ మహారాజ్ నౌక ఒకటి రక్షణ కోసం బ్రిటీష్ వారి రేవులోకి చేరింది. పర్షియన్ గల్ఫ్ (ఒమన్, యూఏఈ, సౌదీ) నుండి వచ్చే నౌకలు మొదట హార్ముజ్ జలసంధిని దాటి, అరేబియా సముద్రం ద్వారా ముంబై, గుజరాత్ తీరాలకు చేరుకుంటాయి.
బ్రిటీష్ కంపెనీ జప్తు ఉత్తర్వులు: రాజాపూర్ వద్ద తమ వఖారీ (గోదాము) పై జరిగిన దాడికి ప్రతిగా, శివాజీ మహారాజ్ తమ డిమాండ్లు నెరవేర్చే వరకు ఆ నౌకను, సరుకును జప్తు చేయాలని బ్రిటీష్ అధికారులు ఆదేశించారు. సరుకు తారుమారు కాకుండా కట్టుదిట్టమైన భద్రత ఏర్పాటు చేశారు. మస్కట్ నుండి రాజుగారి మరికొన్ని నౌకలు వస్తున్నట్లు కూడా వారు సమాచారం ఇచ్చారు.
ఏడెన్ (Aden) నుండి వచ్చిన నౌక
లేఖ సంఖ్య 170లో మరొక ఆసక్తికరమైన విషయం ఉంది. శివాజీ మహారాజ్ కు చెందిన ‘జంక్’ (Junk) రకపు నౌక ఒకటి ఏడెన్ (యెమెన్) నుండి వచ్చింది. అయితే అందులో సరుకు తక్కువగా ఉండటంతో నౌక దాదాపు ఖాళీగానే ఉందని పేర్కొన్నారు.
ఈ ఆధారాలన్నీ ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ యొక్క దూరదృష్టిని చాటి చెబుతున్నాయి. ఆయన కేవలం గెరిల్లా యుద్ధాలకే పరిమితం కాకుండా, సముద్ర వ్యాపారం మరియు బలమైన నౌకాదళం ద్వారా మరాఠా సామ్రాజ్యాన్ని అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకెళ్లారు.