ముంబై: దేశంలో రోజురోజుకూ పెరిగిపోతున్న డిజిటల్ మోసాలకు అడ్డుకట్ట వేసేందుకు రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) సంచలన నిర్ణయానికి సిద్ధమైంది. ఇకపై యూపీఐ (UPI) లేదా ఐఎంపీఎస్ (IMPS) ద్వారా రూ. 10,000 కంటే ఎక్కువ నగదు పంపితే, అది అవతలి వ్యక్తి ఖాతాలో చేరడానికి గంట సమయం పట్టేలా కొత్త నిబంధనలను ప్రతిపాదించింది.
ఏమిటీ ‘కూలింగ్-ఆఫ్’ పీరియడ్?
ఆన్లైన్ ఫ్రాడ్స్ను అరికట్టేందుకు ఆర్బీఐ ఈ ‘కూలింగ్-ఆఫ్’ పీరియడ్ విధానాన్ని పరిశీలిస్తోంది. దీని ప్రకారం:
- గంట పాటు నిలిపివేత: ఎవరైనా రూ. 10,000 కంటే ఎక్కువ మొత్తాన్ని బదిలీ చేస్తే, ఆ లావాదేవీ ఒక గంట పాటు ‘హోల్డ్’లో ఉంటుంది.
- రద్దు చేసుకునే అవకాశం: ఈ గంట సమయంలో పంపిన వ్యక్తి తాను ఎవరికి పంపారో సరిచూసుకోవచ్చు. ఒకవేళ పొరపాటున పంపినా లేదా మోసపోతున్నామని అనుమానం వచ్చినా ఆ ట్రాన్సాక్షన్ను వెంటనే రద్దు (Cancel) చేసుకోవచ్చు.
- భారీ నష్టం నివారణ: దేశంలో జరిగే డిజిటల్ మోసాలలో 45 శాతం కేసులు రూ. 10 వేల పైబడినవే ఉంటున్నాయి. విలువ పరంగా చూస్తే మొత్తం మోసాల్లో ఇవి 98.5 శాతంగా ఉండటం గమనార్హం.
ఎందుకు ఈ జాప్యం?
మోసగాళ్లు ఇప్పుడు సాఫ్ట్వేర్లను హ్యాక్ చేయడం కంటే, ఫోన్ కాల్స్ ద్వారా భయపెట్టి లేదా మాయమాటలు చెప్పి (Social Engineering) తక్షణమే డబ్బులు పంపేలా ఒత్తిడి తెస్తున్నారు. బాధితులు ఆలోచించే లోపే డబ్బులు ఖాతాలో నుంచి మాయమవుతున్నాయి. అందుకే, ఈ ‘ఒక గంట’ గ్యాప్ బాధితుడు తేరుకుని మోసాన్ని ఆపేందుకు ఉపయోగపడుతుందని ఆర్బీఐ భావిస్తోంది.
కొత్త ప్రతిపాదనల్లోని ముఖ్యాంశాలు:
- వైట్లిస్ట్ వెసులుబాటు: మీరు తరచుగా డబ్బులు పంపే నమ్మకస్థులను ‘వైట్లిస్ట్’ చేసుకుంటే, వారికి పంపే డబ్బులకు ఈ నిబంధన వర్తించదు.
- వృద్ధులకు రక్షణ: 70 ఏళ్లు దాటిన వారు రూ. 50,000 కంటే ఎక్కువ నగదు బదిలీ చేయాలంటే, వారి కుటుంబంలోని నమ్మకస్థుడైన వ్యక్తి అనుమతి తప్పనిసరి.
- కిల్ స్విచ్ (Kill Switch): అనుమానం వస్తే ఒకే బటన్తో యూపీఐ, ఇంటర్నెట్ బ్యాంకింగ్, కార్డ్ పేమెంట్స్ వంటి అన్ని డిజిటల్ సేవలను తక్షణమే నిలిపివేసేలా ఈ ఫీచర్ను తీసుకురానున్నారు.
- భారీ డిపాజిట్లు: వ్యక్తిగత లేదా చిన్న వ్యాపార ఖాతాల్లో రూ. 25 లక్షల కంటే ఎక్కువ జమ అయితే, బ్యాంక్ పూర్తిస్థాయిలో ధృవీకరించిన తర్వాతే ఆ మొత్తాన్ని క్రెడిట్ చేస్తుంది.
ఎవరికి మినహాయింపు?
షాపుల్లో చేసే పేమెంట్స్ (Merchant Payments), ఈ-మాండేట్లు, చెక్కులు మరియు ‘నాచ్’ (NACH) లావాదేవీలకు ఈ గంట నిరీక్షణ నిబంధన వర్తించదు.
గడువు: ఈ ప్రతిపాదనలపై 2026 మే 8 వరకు ప్రజలు, నిపుణుల నుంచి ఆర్బీఐ సూచనలు కోరింది. ఆ తర్వాత తుది మార్గదర్శకాలను విడుదల చేయనుంది. 2026 నాటికి దేశంలో ఆన్లైన్ మోసాలు రూ. 22,000 కోట్లు దాటే అవకాశం ఉందన్న హెచ్చరికల నేపథ్యంలో ఆర్బీఐ ఈ కఠిన నిర్ణయం తీసుకుంది.