న్యూఢిల్లీ: ఉద్యోగుల గ్రాట్యుటీకి సంబంధించి గత కొంతకాలంగా సాగుతున్న సందిగ్ధతపై స్పష్టత వచ్చింది. కొత్త కార్మిక చట్టాల (Labour Codes) అమలుతో గ్రాట్యుటీ నిబంధనల్లో కీలక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. కేవలం ఒక్క ఏడాది పని చేసినా గ్రాట్యుటీ వస్తుందని జరుగుతున్న ప్రచారంలో నిజమెంత? పర్మనెంట్ ఉద్యోగుల పరిస్థితి ఏంటి? అన్న వివరాలు ఇప్పుడు వెలుగులోకి వచ్చాయి.
అందరికీ ఏడాదికే గ్రాట్యుటీ రాదు!
నవంబర్ 2025 నుంచి అమల్లోకి వచ్చిన కొత్త లేబర్ కోడ్ ప్రకారం.. గ్రాట్యుటీ అర్హత కాలపరిమితిని తగ్గించిన మాట నిజమే కానీ, అది అందరికీ వర్తించదు.
- కాంట్రాక్ట్ ఉద్యోగులకు ఊరట: నిర్ణీత కాలపరిమితి (Fixed Term) లేదా కాంట్రాక్ట్ పద్ధతిలో పని చేసే వారికి మాత్రమే ఏడాది సర్వీసు పూర్తి కాగానే గ్రాట్యుటీ పొందే అవకాశం ఉంది. వారు పని చేసిన కాలానికి అనుగుణంగా ప్రొపోర్షనేట్ (Pro-rata) పద్ధతిలో ఈ సొమ్ము అందుతుంది.
- పర్మనెంట్ ఉద్యోగులకు పాత రూలే: ఒక కంపెనీలో పర్మనెంట్ ఉద్యోగిగా చేరిన వారు గ్రాట్యుటీ పొందాలంటే ఇప్పటికీ ఖచ్చితంగా 5 ఏళ్ల నిరంతర సర్వీసు పూర్తి చేయాల్సిందే. ఐదేళ్లు నిండకుండా ఉద్యోగం వదిలేస్తే గ్రాట్యుటీ దక్కదు.
మినహాయింపు ఎప్పుడు?
కేవలం రెండు సందర్భాల్లో మాత్రమే ఐదేళ్ల నిబంధనతో సంబంధం లేకుండా గ్రాట్యుటీ చెల్లిస్తారు:
- ఉద్యోగి అకాల మరణం చెందినప్పుడు.
- ప్రమాదవశాత్తు శాశ్వత వైకల్యం సంభవించినప్పుడు.
ఫుల్ అండ్ ఫైనల్ సెటిల్‌మెంట్‌లో లెక్కలు క్లియర్
మీరు ఉద్యోగం వదిలి వెళ్లేటప్పుడు కంపెనీ చేసే ‘ఫుల్ అండ్ ఫైనల్ సెటిల్‌మెంట్’ (Full & Final Settlement) లోనే ఈ గ్రాట్యుటీ లెక్కలు తేలుస్తారు. ఇందులో ప్రధానంగా ఈ క్రిందివి ఉంటాయి:
- బకాయి ఉన్న జీతం
- లీవ్ ఎన్‌క్యాష్‌మెంట్ (సెలవుల నగదు మార్పిడి)
- బోనస్
- గ్రాట్యుటీ సొమ్ము
కొత్త చట్టాల ప్రకారం జీతంలో బేసిక్ పే (Basic Pay) వాటా పెరగడం వల్ల, గతంలో కంటే ఇప్పుడు ఉద్యోగులకు అందే గ్రాట్యుటీ మొత్తం గణనీయంగా పెరిగే అవకాశం ఉంది.
5 ఏళ్ల కంటే ముందే మానేస్తే?
ఒకవేళ మీరు పర్మనెంట్ ఉద్యోగి అయి ఉండి, ఐదేళ్లు పూర్తి కాకముందే రాజీనామా చేస్తే గ్రాట్యుటీ రాదు. అయితే, కొన్ని ప్రత్యేక సందర్భాల్లో ఒక ఉద్యోగి 4 ఏళ్ల 240 రోజులు సర్వీసు పూర్తి చేసినా గ్రాట్యుటీకి అర్హులుగా పరిగణించే అవకాశం ఉందని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
కాబట్టి, మీరు పని చేస్తున్న కంపెనీలో మీ హోదా ఏంటి? (కాంట్రాక్ట్ లేదా పర్మనెంట్) అన్న దానిపైనే మీకు గ్రాట్యుటీ ఎప్పుడు వస్తుందనేది ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆఫర్ లెటర్ చూసుకుని మీ ప్లానింగ్ చేసుకోవడం ఉత్తమం!