యూపీఎస్సీ సివిల్ సర్వీసెస్ ప్రిలిమ్స్ 2026కు సిద్ధమవుతున్నారా? మీ సన్నద్ధత ఏ స్థాయిలో ఉందో పరీక్షించుకోవడానికి, రాజ్యాంగం మరియు పరిపాలన (Polity & Governance) అంశాలపై ‘యూపీఎస్సీ ఎసెన్షియల్స్’ అందిస్తున్న ఈ ప్రత్యేక క్విజ్ను ప్రాక్టీస్ చేయండి.
ప్రశ్న 1: ట్రైబ్స్ అడ్వైజరీ కౌన్సిల్ (TAC)కు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను గమనించండి:
- షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు ఉన్న ప్రతి రాష్ట్రంలో దీనిని తప్పనిసరిగా ఏర్పాటు చేయాలి.
- రాష్ట్రపతి ఆదేశిస్తే, షెడ్యూల్డ్ తెగలు ఉండి షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు లేని రాష్ట్రాల్లో కూడా దీనిని ఏర్పాటు చేయవచ్చు.
- కౌన్సిల్లోని సభ్యులలో మూడింట నాలుగో వంతు (3/4) మంది ఆ రాష్ట్ర శాసనసభలోని షెడ్యూల్డ్ తెగల ప్రతినిధులు అయి ఉండాలి.
సరైన సమాధానం ఏది? (a) 1 మరియు 3 మాత్రమే (b) 1 మరియు 2 మాత్రమే (c) 2 మరియు 3 మాత్రమే (d) 1, 2 మరియు 3
సమాధానం: (d) వివరణ: రాజ్యాంగంలోని ఐదవ షెడ్యూల్ ప్రకారం, షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు ఉన్న రాష్ట్రాల్లో TAC ఏర్పాటు చేయాలి. రాష్ట్రపతి ఆదేశిస్తే ఇతర రాష్ట్రాల్లోనూ ఏర్పాటు చేయవచ్చు. ఇందులో గరిష్టంగా 20 మంది సభ్యులు ఉంటారు, వారిలో 3/4 వంతు మంది ఎస్టీ ఎమ్మెల్యేలు ఉండాలి.
ప్రశ్న 2: కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల (UTs) హైకోర్టులకు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
- పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా ఏదైనా కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి ప్రత్యేక హైకోర్టును ఏర్పాటు చేయవచ్చు.
- ఢిల్లీ, డామన్ & డయ్యూ మరియు పుదుచ్చేరి మాత్రమే సొంత హైకోర్టులు కలిగిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు.
సరైన సమాధానం ఏది? (a) 1 మాత్రమే (b) 2 మాత్రమే (c) 1 మరియు 2 రెండూ (d) ఏదీ కాదు
సమాధానం: (a) వివరణ: పార్లమెంటుకు UTల కోసం హైకోర్టును ఏర్పాటు చేసే అధికారం ఉంది (ప్రకటన 1 సరైనది). కానీ, సొంతంగా హైకోర్టు ఉన్న ఏకైక కేంద్రపాలిత ప్రాంతం ఢిల్లీ మాత్రమే. పుదుచ్చేరి మద్రాస్ హైకోర్టు పరిధిలోకి, డామన్ & డయ్యూ బాంబే హైకోర్టు పరిధిలోకి వస్తాయి. (ప్రకటన 2 తప్పు).
ప్రశ్న 3: లోక్సభకు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను గమనించండి:
- లోక్సభ ప్రత్యక్ష ఎన్నికల ద్వారా మరియు రాష్ట్రపతి నామినేషన్ ద్వారా ఎన్నుకోబడిన ప్రతినిధులతో కూడి ఉంటుంది.
- లోక్సభ పదవీకాలాన్ని రద్దు చేయడం సాధ్యం కాదు.
- లోక్సభ మొదటిసారిగా 17 ఏప్రిల్ 1952న ఏర్పాటు చేయబడింది.
- జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి సమయంలో లోక్సభ పదవీకాలాన్ని పొడిగించవచ్చు.
పైన పేర్కొన్న వాటిలో ఎన్ని సరైనవి? (a) ఒకటి మాత్రమే (b) రెండు మాత్రమే (c) మూడు మాత్రమే (d) నాలుగు
సమాధానం: (b) వివరణ: 104వ రాజ్యాంగ సవరణ (2019) తర్వాత ఆంగ్లో-ఇండియన్ల నామినేషన్ ప్రక్రియ రద్దయింది, కాబట్టి ప్రకటన 1 తప్పు. లోక్సభను రద్దు చేసే అధికారం రాష్ట్రపతికి ఉంటుంది, కాబట్టి ప్రకటన 2 తప్పు. ప్రకటన 3 మరియు 4 సరైనవి. (మొదటి లోక్సభ 1952లో ఏర్పడింది మరియు అత్యవసర స్థితిలో ఏడాది చొప్పున పదవీకాలం పొడిగించవచ్చు).
ప్రశ్న 4: అండమాన్ నికోబార్ దీవులు మరియు పుదుచ్చేరిలో శాంతి, ప్రగతి మరియు సుపరిపాలన కోసం నిబంధనలు చేసే అధికారం ఎవరికి ఉంది?
(a) పార్లమెంటు (b) లోక్సభ మాత్రమే (c) రాష్ట్రపతి (d) తమిళనాడు ప్రభుత్వం
సమాధానం: (c) వివరణ: రాజ్యాంగంలోని అధికరణ 240 ప్రకారం, అండమాన్ నికోబార్, లక్షద్వీప్, దాద్రా నగర్ హవేలీ – డామన్ డయ్యూ మరియు పుదుచ్చేరి వంటి కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు నిబంధనలు చేసే అధికారం రాష్ట్రపతికి ఉంటుంది.
ప్రశ్న 5: ‘రెసిప్రోకేటింగ్ టెరిటరీ’ (Reciprocating Territory) అనగా:
(a) భారత ప్రభుత్వం నోటిఫై చేసిన దేశం – దీనితో పరస్పర ఒప్పందం ద్వారా ఒకరి కోర్టు తీర్పులను మరొకరు నేరుగా అమలు చేసుకుంటారు. (b) నిందితుల అప్పగింత (Extradition) కోసం ఒప్పందం చేసుకున్న దేశం. (c) కేవలం డబ్ల్యూటీఓ (WTO) ద్వారా వాణిజ్య వివాదాలను పరిష్కరించుకునే దేశం. (d) ఏడవ షెడ్యూల్ కింద ప్రత్యేక నిబంధనలతో పాలించబడే భూభాగం.
సమాధానం: (a) వివరణ: సివిల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ (CPC) సెక్షన్ 44A ప్రకారం, ఒక విదేశీ కోర్టు ఇచ్చిన ‘మనీ డిక్రీ’ని భారత్లో నేరుగా అమలు చేయాలంటే, ఆ దేశం ‘రెసిప్రోకేటింగ్ టెరిటరీ’గా గుర్తించబడి ఉండాలి. ఉదాహరణకు: యూకే, సింగపూర్ వంటి దేశాలు.