మహిళా రిజర్వేషన్లను అమలు చేసేందుకు ఉద్దేశించిన రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు లోక్సభలో వీగిపోయినప్పటికీ, నరేంద్ర మోదీ ప్రభుత్వం పట్టు వీడడం లేదు. 2029 లోక్సభ ఎన్నికల్లో 33 శాతం మహిళా రిజర్వేషన్లు అమలయ్యేలా చూడటానికి కేంద్రం పలు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను పరిశీలిస్తోంది.
ప్రభుత్వ వర్గాల సమాచారం ప్రకారం.. ఈ ఎదురుదెబ్బతో రిజర్వేషన్ల ప్రక్రియ ఆగిపోలేదని, కొత్త రాజకీయ మరియు చట్టపరమైన అవకాశాలను కేంద్రం అన్వేషిస్తోంది.
తిరిగి బిల్లు ప్రవేశపెట్టే అవకాశం
మహిళా రిజర్వేషన్ల అమలుకు ప్రభుత్వం కట్టుబడి ఉందని, 131వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు విఫలం కావడం ముగింపు కాదని ఉన్నత స్థాయి వర్గాలు తెలిపాయి. అవసరమైతే అన్ని రాజకీయ పార్టీలతో సంప్రదింపులు జరిపి, ఏకాభిప్రాయం సాధించి వర్షాకాల సమావేశాల్లోనే మళ్లీ బిల్లును ప్రవేశపెట్టే ఆలోచనలో కేంద్రం ఉంది.
2023 మహిళా రిజర్వేషన్ చట్టం ఇంకా అమలులోనే ఉంది
గతేడాది ఆమోదించిన నారీ శక్తి వందన్ అధినియం-2023 (106వ రాజ్యాంగ సవరణ) ఇప్పటికీ పూర్తిగా చెల్లుబాటులో ఉందని అధికారులు స్పష్టం చేశారు. తాజా సవరణ బిల్లు వీగిపోయినప్పటికీ, మహిళా రిజర్వేషన్లకు సంబంధించిన ప్రాథమిక చట్టపరమైన ఫ్రేమ్వర్క్ అలాగే ఉంది. అయితే, ఈ చట్టం అమలు కావాలంటే రెండు షరతులు ఉన్నాయి:
జనాభా గణన (Census) పూర్తి కావాలి.
నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (Delimitation) ప్రక్రియ జరగాలి.
2029 నాటికి సాధ్యమయ్యే టైమ్లైన్
ప్రస్తుతం జరుగుతున్న జనాభా గణన ప్రక్రియ 2027 నాటికి పూర్తవుతుందని అంచనా. ఆ వెంటనే ప్రభుత్వం పునర్విభజన కమిషన్ను ఏర్పాటు చేసి, వేగంగా నివేదిక పొందితే 2029 ఎన్నికల నాటికి రిజర్వేషన్లు అమల్లోకి వచ్చే అవకాశం ఉంది.
ప్రభుత్వం ముందున్న మూడు మార్గాలు:
సీట్ల సంఖ్యను పెంచడం: 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం లోక్సభ సీట్ల సంఖ్యను 816కు పెంచి రిజర్వేషన్లను అమలు చేయడం. అయితే, దీనికి పార్లమెంటులో మూడింట రెండొంతుల మెజారిటీ అవసరం, ఇది రాజకీయంగా సవాలుతో కూడుకున్నది.
సీట్లు పెంచకుండా పునర్విభజన: ప్రస్తుతం ఉన్న 550 సీట్ల పరిమితిని దాటకుండానే, నియోజకవర్గాల సరిహద్దులను మార్చడం ద్వారా రిజర్వేషన్లు కల్పించడం. దీనిపై ఏకాభిప్రాయం రావడం సులభం కావచ్చు.
నిబంధనల సవరణ: ఆర్టికల్ 334Aను సవరించి, పునర్విభజనతో సంబంధం లేకుండా ప్రస్తుతం ఉన్న 543 లోక్సభ సీట్లపైనే 33 శాతం కోటాను నేరుగా అమలు చేయడం.
విపక్షాలపై రాజకీయ పోరు
చట్టపరమైన మార్గాలను అన్వేషిస్తూనే, ఈ అంశాన్ని విపక్షాలపై రాజకీయ అస్త్రంగా కేంద్రం మలుచుకుంటోంది. త్వరలో జరగనున్న పశ్చిమ బెంగాల్, తమిళనాడు అసెంబ్లీ ఎన్నికలను దృష్టిలో ఉంచుకుని.. విపక్షాలే మహిళా రిజర్వేషన్లను అడ్డుకుంటున్నాయనే ప్రచారాన్ని బీజేపీ మరియు దాని మిత్రపక్షాలు ఇప్పటికే ప్రారంభించాయి.