నేపాల్లోని ముస్తాంగ్ ప్రాంతంలో ఉన్న యురేనియం నిల్వలపై ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయ స్థాయిలో పెద్ద చర్చ జరుగుతోంది. ‘లో మాన్తాంగ్’ సమీపంలోని దాదాపు 30 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతాన్ని ‘ముస్తాంగ్ స్పెషల్ జోన్’గా ప్రకటించి, అక్కడి యురేనియం ప్రాసెసింగ్ బాధ్యతను నేపాల్ ప్రభుత్వం అమెరికా మరియు ఆస్ట్రేలియాకు అప్పగించవచ్చని ప్రచారం జరుగుతోంది.
ఈ ప్రాంతం చైనా సరిహద్దుకు అత్యంత సమీపంలో ఉండటంతో భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు పెరిగే అవకాశం ఉంది. నేపాల్ మాజీ మంత్రులు కొందరు అధికారిక ఒప్పందాన్ని తోసిపుచ్చినప్పటికీ, ‘ప్యాక్స్ సిలికా’ కూటమి మరియు రహస్య పత్రాల గురించిన చర్చలు ఈ వివాదానికి మరింత ఆజ్యం పోస్తున్నాయి.
ముస్తాంగ్ యురేనియం మరియు అమెరికా ఆసక్తి:
ముస్తాంగ్లోని యురేనియం నిల్వలు సుమారు 10 కిలోమీటర్ల పొడవు, 3 కిలోమీటర్ల వెడల్పులో విస్తరించి ఉన్నాయి. శాస్త్రవేత్తలు దీనిని ‘మీడియం గ్రేడ్’ నిల్వలుగా గుర్తించారు, ఇవి అణుశక్తి మరియు వ్యూహాత్మక ఆయుధాల తయారీకి చాలా విలువైనవి. యురేనియం వెలికితీసేందుకు అవసరమైన సాంకేతికత మరియు నిధులు నేపాల్ వద్ద లేవు. ఈ క్రమంలో, ‘MCC ప్రాజెక్ట్’ ద్వారా ఇప్పటికే నేపాల్పై పట్టు సాధించిన అమెరికా, ఇప్పుడు ఈ వ్యూహాత్మక ఖనిజంపై కన్నేసిందని నిపుణులు భావిస్తున్నారు.
‘ప్యాక్స్ సిలికా’ (Pax Silica) కూటమి మరియు రహస్య ఒప్పందం:
నివేదికల ప్రకారం, ఖనిజ రంగంలో చైనా ఆధిపత్యాన్ని సవాలు చేసేందుకు అమెరికా నేతృత్వంలో ‘ప్యాక్స్ సిలికా’ అనే కూటమి ఏర్పడింది. మార్చి 2026 ఎన్నికల సమయంలో జరిగిన ఒక రహస్య ఒప్పందం ప్రకారం, ముస్తాంగ్లో యురేనియం వెలికితీసేందుకు అమెరికా మరియు ఆస్ట్రేలియా బృందాలకు ప్రత్యేక హక్కులు లభిస్తాయని సమాచారం. అయితే నేపాల్ ఉన్నతాధికారులు బహిరంగంగా ఈ ఒప్పందాన్ని ధృవీకరించకపోవడం ఈ విషయాన్ని మరింత రహస్యంగా మార్చింది.
భారత్ మరియు చైనా దేశాల ఆందోళన:
ముస్తాంగ్ యురేనియం గనులు చైనా సరిహద్దుకు కేవలం 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నాయి. నేపాల్ ఈ ప్రాజెక్టును అమెరికాకు అప్పగిస్తే, చైనా దీనిని తన భద్రతకు ముప్పుగా భావిస్తుంది. మరోవైపు, పొరుగు దేశమైన నేపాల్లో మూడవ దేశం యొక్క సైనిక లేదా సాంకేతిక జోక్యం పెరగడం భారత్కు కూడా ఆందోళనకరమైన విషయమే. నేపాల్ ఎప్పుడూ భారత్-చైనా మధ్య ఒక ‘బఫర్ స్టేట్’ (రెండు పెద్ద దేశాల మధ్య ఉండే చిన్న దేశం)గా ఉంది, కానీ ఇప్పుడు ఈ యురేనియం అంశం నేపాల్ను అంతర్జాతీయ శక్తుల రణక్షేత్రంగా మార్చింది.
MCC ప్రాజెక్ట్ మరియు AI డేటా సెంటర్లు:
నేపాల్లో 2017 నుండి నడుస్తున్న అమెరికన్ ‘MCC ప్రాజెక్ట్’పై ఇప్పటికే తీవ్ర నిరసనలు వ్యక్తమయ్యాయి. ఇప్పుడు ఈ ప్రాజెక్ట్ ద్వారా లభించే విద్యుత్తును ముస్తాంగ్లో యురేనియం ప్రాసెసింగ్ మరియు కొత్త AI డేటా సెంటర్లను నడపడానికి ఉపయోగిస్తారనే ప్రచారం జరుగుతోంది. ఇది కేవలం ఖనిజ వెలికితీత మాత్రమే కాకుండా, భవిష్యత్ సాంకేతికత మరియు నిఘా వ్యవస్థలపై నియంత్రణ సాధించే ఒక పెద్ద ప్రణాళికలో భాగమని సంకేతాలు అందుతున్నాయి.
నేపాల్ ప్రభుత్వం మరియు బాలెన్ షా వైఖరి:
ఈ అంశంపై నేపాల్ రాజకీయాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. పాత తరం నాయకులు ఒప్పందాలను నిరాకరిస్తుండగా, బాలెన్ షా వంటి ఎదుగుతున్న నాయకులు మరియు రాష్ట్రీయ స్వతంత్ర పార్టీ (RSP) పెరుగుతున్న ప్రభావం మధ్య నేపాల్ కొత్త విదేశాంగ విధానాన్ని అనుసరిస్తుందనే అంచనాలు ఉన్నాయి. నేపాల్ ఈ ప్రాంతాన్ని ‘హై-సెక్యూరిటీ రీసెర్చ్ జోన్’గా ప్రకటిస్తే, అక్కడికి బయటి వ్యక్తుల ప్రవేశం నిషిద్ధం అవుతుంది, తద్వారా రహస్యంగా యురేనియం వెలికితీత ప్రక్రియను కొనసాగించే అవకాశం ఉంటుంది.