పచ్పద్ర: రాజస్థాన్లోని పచ్పద్ర రిఫైనరీలో జరిగిన అగ్నిప్రమాదానికి అసలు కారణాలను హిందుస్థాన్ పెట్రోలియం కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (HPCL) ప్రాథమిక దర్యాప్తు ఆధారంగా వెల్లడించింది. క్రూడ్ డిస్టిలేషన్ యూనిట్లోని ‘ప్రెజర్ గేజ్’ వద్ద ఏర్పడిన లీకేజీయే ఈ ప్రమాదానికి సంభావ్య కారణమని కంపెనీ తెలిపింది.
సుమారు 79,450 కోట్ల రూపాయల వ్యయంతో నిర్మించిన ఈ రిఫైనరీలో ఏప్రిల్ 20న మంటలు చెలరేగాయి. విశేషమేమిటంటే, మరుసటి రోజే (ఏప్రిల్ 21న) ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ చేతుల మీదుగా ఈ రిఫైనరీ ప్రారంభం కావాల్సి ఉండగా ఈ ప్రమాదం చోటుచేసుకుంది. తొలుత హీట్ ఎక్స్ఛేంజర్ సర్క్యూట్లోని వాల్వ్ లేదా ఫ్లాంజ్ నుండి హైడ్రోకార్బన్ లీక్ అయ్యి ఉండవచ్చని భావించినప్పటికీ, లోతైన విచారణలో మరో విషయం బయటపడింది.
HPCL వెల్లడించిన సమాచారం: స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్కు కంపెనీ అందించిన సమాచారం ప్రకారం.. మంటలు పరిమిత పరిధిలోనే ఉన్నాయని, అవి కేవలం హీట్ ఎక్స్ఛేంజర్ స్టాక్ వరకు మాత్రమే వ్యాపించాయి. ఈ ఘటనలో ఆరు హీట్ ఎక్స్ఛేంజర్లు మరియు వాటికి సంబంధించిన ఇతర పరికరాలు దెబ్బతిన్నాయి. సైట్ వద్ద లభ్యమైన ఆధారాల ప్రకారం, ‘వాక్యూమ్ రెసిడ్యూ ఎక్స్ఛేంజర్’ ఇన్లెట్ లైన్పై ఉన్న ప్రెజర్ గేజ్ నుండి జరిగిన లీకేజీ వల్ల మంటలు పుట్టినట్లు భావిస్తున్నారు. ప్రస్తుతం మరమ్మత్తు పనులు వేగంగా జరుగుతున్నాయని, మూడు నుండి నాలుగు వారాల్లో వాటిని పూర్తి చేస్తామని కంపెనీ స్పష్టం చేసింది. మే 2026 రెండో పక్షం (సెకండ్ హాఫ్) నాటికి క్రూడ్ డిస్టిలేషన్ యూనిట్ తిరిగి పనిచేస్తుందని కంపెనీ ఆశిస్తోంది.
ప్రారంభోత్సవం వాయిదా: ఈ ప్రమాదం కారణంగా ఏప్రిల్ 21న జరగాల్సిన ప్రారంభోత్సవ కార్యక్రమాన్ని ప్రస్తుతానికి వాయిదా వేశారు. కొత్త తేదీని త్వరలోనే ప్రకటించనున్నారు. మరోవైపు, పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ ఈ ఘటనపై ప్రత్యేక విచారణకు ఆదేశించింది. ఎం. వెంకటేష్ నాయకత్వంలో నలుగురు సభ్యుల కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు.
నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, రిఫైనరీలను మొదటిసారి ప్రారంభించే సమయంలో (కమీషనింగ్) ఇలాంటి ప్రమాదాల ముప్పు ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే అదే సమయంలో హై-ప్రెజర్ మరియు హై-టెంపరేచర్ వ్యవస్థల్లోకి మొదటిసారిగా హైడ్రోకార్బన్లను ప్రవేశపెడతారు.
పచ్పద్ర రిఫైనరీ ప్రాముఖ్యత: ఇది దేశంలోనే 24వ మరియు అత్యంత క్లిష్టమైన రిఫైనరీలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతోంది. బాలోత్రా జిల్లాలో నిర్మిస్తున్న ఈ రిఫైనరీ-కమ్-పెట్రోకెమికల్ కాంప్లెక్స్ వార్షిక సామర్థ్యం 90 లక్షల టన్నులు. దీని ద్వారా పెట్రోలియం ఉత్పత్తులతో పాటు ప్యాకేజింగ్, ఫార్మా మరియు నిర్మాణ రంగాల్లో వాడే పాలీప్రొపైలిన్, బెంజీన్ వంటి పారిశ్రామిక రసాయనాలను కూడా ఉత్పత్తి చేయనున్నారు. దీనివల్ల పెట్రోకెమికల్ దిగుమతులపై భారత్ ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.