న్యూఢిల్లీ: నేడు భారతదేశంలో మొత్తం పెట్రోల్ పంప్ల సంఖ్య 1 లక్ష దాటిపోయింది. అయితే, మన దేశంలో మొట్టమొదటి పెట్రోల్ పంప్ ఏ నగరంలో ప్రారంభమైందో, దానిని ఎవరు స్థాపించారో మీకు తెలుసా?
భారతదేశంలో మొదలైన మొదటి పెట్రోల్ పంప్ చరిత్ర గురించి తెలుసుకుందాం.
ఎక్కడ, ఎలా ప్రారంభమైంది?
భారతదేశపు మొట్టమొదటి పెట్రోల్ పంప్ 1928లో ముంబైలో ప్రారంభించబడింది. అప్పట్లో ముంబైని ‘బాంబే’ అని పిలిచేవారు. ఈ పెట్రోల్ పంప్ను బర్మా షెల్ (Burma Shell) కంపెనీ ప్రారంభించింది (దీనినే తర్వాత భారత్ పెట్రోలియం అని పిలిచారు). హ్యూజెస్ రోడ్ (ప్రస్తుతం వర్లీలోని అనీ బిసెంట్ రోడ్)లో ఉన్న ఈ స్టేషన్ను ‘బర్మా షెల్ స్టేషన్’ అని పిలిచేవారు.
ఆ పెట్రోల్ పంప్లో కేవలం రెండు చేతితో పనిచేసే డిస్పెన్సర్లు మాత్రమే ఉండేవి. దీని నిల్వ సామర్థ్యం సుమారు 200-300 గ్యాలన్లు (900-1,200 లీటర్లు) మాత్రమే.
బర్మా షెల్ చరిత్ర
బర్మా షెల్ అనేది ఒక బ్రిటిష్ చమురు సంస్థ. ఇది 1928 నుండి 1976 వరకు భారతదేశంలో పనిచేసింది. దేశవ్యాప్తంగా కిరోసిన్, పెట్రోల్ మరియు లూబ్రికెంట్ల పంపిణీని ఇది ప్రారంభించింది. ఇది ‘బర్మా ఆయిల్ కంపెనీ’ మరియు ‘షెల్ పెట్రోలియం కంపెనీ’ల ఉమ్మడి భాగస్వామ్యం (Joint Venture).
భారత ప్రభుత్వం 1976లో దీనిని జాతీయం చేయడంతో భారత్ పెట్రోలియం కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (BPCL) ఏర్పడింది. నేడు ఈ సంస్థే భారతదేశంలో దాదాపు 25,000 పెట్రోల్ పంప్లను నడుపుతోంది.
పెట్రోల్ ఎక్కడి నుండి వచ్చేది?
ఆ సమయంలో భారతదేశంలో ఎటువంటి ఆయిల్ రిఫైనరీలు లేవు. కాబట్టి పెట్రోల్ను ఓడల ద్వారా దిగుమతి చేసుకునేవారు. అప్పట్లో బర్మా (ప్రస్తుతం మయన్మార్), ఇరాన్ మరియు పశ్చిమ ఆసియా నుండి పెట్రోల్ వచ్చేది. అక్కడి నుండి ట్రక్కులు లేదా ఎడ్లబండ్ల ద్వారా 40 గ్యాలన్ల డ్రమ్ములలో నింపి పంప్ స్టేషన్ వరకు చేరవేసేవారు. అప్పట్లో వాహనాల్లో పెట్రోల్ నింపడానికి హ్యాండ్-పంప్లను ఉపయోగించేవారు, అంటే ఆ ప్రక్రియ అంతా పూర్తిగా చేతులతోనే జరిగేది.
పెట్రోల్ ధర ఎంత ఉండేది?
మొదటి పెట్రోల్ పంప్ వద్ద పెట్రోల్ ధర లీటరుకు 1 అణా (6 పైసలు) నుండి 2 అణాలు (12 పైసలు) మధ్య ఉండేది. 6 పైసల ధర ప్రకారం చూస్తే, ఒక్క రూపాయికే 16 లీటర్ల కంటే ఎక్కువ పెట్రోల్ వచ్చేది. అయితే, ఆ కాలంలో సామాన్యుడి సగటు రోజువారీ ఆదాయం రూపాయి కంటే తక్కువగా ఉండేది, కాబట్టి ఆ రేటు కూడా అప్పట్లో చాలా ఎక్కువగానే పరిగణించబడేది.
ఎదురైన సవాళ్లు
మొదటి పెట్రోల్ పంప్ తెరవడం అంత సులభం ఏమీ కాదు. వాహనాల సంఖ్య తక్కువగా ఉండటం, ఇంధన సరఫరాలో క్రమబద్ధత లేకపోవడం మరియు రిఫైనరీల కొరత వల్ల కంపెనీ అనేక అనిశ్చితులను ఎదుర్కొంది. వర్షాల సమయంలో ఇంధనం ఉన్న డ్రమ్ములకు తరచుగా తుప్పు పట్టడం వల్ల లీకేజీలు ఏర్పడేవి. ప్రారంభంలో ఈ వ్యాపారం లాభసాటిగా ఉంటుందో లేదో అన్న సందేహాలు ఉన్నప్పటికీ, కాలక్రమేణా ఇది అద్భుత విజయాన్ని సాధించింది.
తొలి కస్టమర్లు ఎవరు?
ఈ పెట్రోల్ పంప్ యొక్క ప్రారంభ కస్టమర్లలో ధనవంతులైన పార్శీలు మరియు గుజరాతీ వ్యాపార కుటుంబాలు ఉండేవారు. అలాగే బ్రిటిష్ అధికారులు, ప్రభుత్వ ఉన్నతాధికారులు, ముంబైకి వచ్చే రాజులు మరియు టాక్సీ డ్రైవర్లు ఇక్కడి రెగ్యులర్ కస్టమర్లుగా మారారు.