భారతీయ రైల్వే లాభదాయకమైన రైళ్లు: ప్రయాణికుల సౌకర్యార్థం భారతీయ రైల్వే నిరంతరం కొత్త ప్రయోగాలు చేస్తోంది. మే మొదటి వారంలో, ప్రయాణికుల భారీ డిమాండ్ను దృష్టిలో ఉంచుకుని కత్రా-శ్రీనగర్ వందే భారత్ ఎక్స్ప్రెస్ను జమ్మూ తవి నుండి ప్రారంభించారు.
రైల్వే శాఖ ప్రతిరోజూ సుమారు 13,000 రైళ్లను నడుపుతోంది, వీటి ద్వారా నిత్యం దాదాపు రెండున్నర కోట్ల మంది ప్రయాణిస్తున్నారు. ఇంత పెద్ద నెట్వర్క్లో కొన్ని రైళ్లకు డిమాండ్ ఎంత ఎక్కువగా ఉంటుందంటే, బుకింగ్ ప్రారంభమైన కొద్దిసేపటికే వెయిటింగ్ లిస్ట్ వచ్చేస్తుంది. కానీ కొన్ని రైళ్లు మాత్రం ప్రయాణానికి కొద్ది సమయం ముందు కూడా సులభంగా టికెట్ దొరికేలా ఉన్నాయి.
పండుగ సమయాల్లో రైల్వే ప్రత్యేక రైళ్లను కూడా నడుపుతుంది. టికెట్ల డిమాండ్ ఆధారంగానే రైళ్ల లాభనష్టాలు లెక్కించబడతాయి. రైల్వే విడుదల చేసిన గణాంకాల ప్రకారం, బెంగళూరు రాజధాని ఎక్స్ప్రెస్ అత్యధిక ఆదాయాన్ని ఆర్జించిన రైలుగా రికార్డు సృష్టించింది. 2022-23 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఈ రైలు రూ. 176 కోట్ల ఆదాయాన్ని గడించింది. ఇప్పటివరకు ఏ రైలు కూడా ఈ ఆదాయాన్ని అధిగమించలేకపోయింది.
తేజస్ ఎక్స్ప్రెస్కు మూడేళ్లలో రూ. 62.88 కోట్ల నష్టం
వేగం, సౌకర్యాలు మరియు సమయపాలన కారణంగా రాజధాని ఎక్స్ప్రెస్ను ప్రయాణికులు ఎక్కువగా ఇష్టపడతారు, అందుకే దాని ఆదాయం పెరుగుతోంది. మరోవైపు, అత్యధిక నష్టాలను చవిచూసిన రైళ్ల విషయానికి వస్తే, తేజస్ ఎక్స్ప్రెస్ (ఢిల్లీ-లక్నో) మరియు తేజస్ ఎక్స్ప్రెస్ (అహ్మదాబాద్-ముంబై) భారీ నష్టాలను మిగిల్చాయి. ప్రధానంగా కోవిడ్ సమయంలో ఈ రైళ్లు రైల్వేకు నష్టాన్ని తెచ్చిపెట్టాయి. మూడేళ్ల కాలంలో తేజస్ ఎక్స్ప్రెస్కు రూ. 62.88 కోట్ల నష్టం వాటిల్లింది.
2019లో IRCTCకి బాధ్యతలు
2019లో ఈ రైళ్ల నిర్వహణ బాధ్యతను రైల్వే శాఖ ఐఆర్సీటీసీ (IRCTC) కి అప్పగించింది. కానీ ప్రయాణికుల సంఖ్య తగ్గడంతో ఈ రైళ్లు భారీ నష్టాల్లో కూరుకుపోయాయి. ఢిల్లీ నుండి లక్నో వెళ్లే తేజస్ ఎక్స్ప్రెస్కు మాత్రమే రూ. 27.52 కోట్ల నష్టం వచ్చింది. ఈ రైలులో ప్రతిరోజూ 200 నుండి 250 సీట్లు ఖాళీగా ఉండేవి, ఇది నేరుగా ఆదాయంపై ప్రభావం చూపింది. వాస్తవానికి, తేజస్ ఎక్స్ప్రెస్ కంటే ముందే రాజధాని మరియు శతాబ్ది ఎక్స్ప్రెస్లు నడుస్తాయి. వాటి టికెట్ ధర తేజస్ కంటే తక్కువగా ఉండటమే కాకుండా సౌకర్యాలు కూడా మెరుగ్గా ఉండటమే దీనికి ప్రధాన కారణం.
రైలు ఫ్రీక్వెన్సీలో మార్పులు
ప్రయాణికులు మొదట రాజధాని లేదా శతాబ్ది ఎక్స్ప్రెస్లలో టికెట్ బుక్ చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు. ఈ రెండింటిలో సీటు దొరకనప్పుడే తేజస్ వైపు మొగ్గు చూపుతారు. ప్రయాణికులు తగ్గడంతో ఈ రైలు ఫ్రీక్వెన్సీని (నడిపే రోజులను) కూడా మార్చారు. మొదట వారానికి ఆరు రోజులు నడిచే ఈ రైలును, తర్వాత నాలుగు రోజులకు తగ్గించారు. కోవిడ్ మహమ్మారి సమయంలో ఈ రైలు నిర్వహణలో చాలా మార్పులు జరిగాయి.
ఐదుసార్లు తాత్కాలికంగా నిలిపివేత
2019 నుండి 2022 మధ్య తేజస్ ఎక్స్ప్రెస్ను ఐదుసార్లు తాత్కాలికంగా నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. 2019-20లో ఈ రైలు రూ. 2.33 కోట్ల లాభాన్ని ఆర్జించినప్పటికీ, ఆ తర్వాత పరిస్థితి క్షీణించింది. 2020-21లో రూ. 16.69 కోట్లు, 2021-22లో రూ. 8.50 కోట్ల నష్టం వచ్చింది. కోవిడ్-19 సమయంలో రైళ్లు ఎక్కువ కాలం నడవకపోయినప్పటికీ, రైల్వేకు చెల్లించాల్సిన స్థిర ఖర్చులను (Fixed charges) IRCTC చెల్లిస్తూనే వచ్చింది. దీనివల్ల ఆదాయం తగ్గి నష్టం పెరిగిందని అధికారులు వివరించారు.