నార్వే: నార్వేలో భారత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీని ఒక విలేకరి ప్రశ్నించడంతో మొదలైన వివాదం.. చివరకు ఇరు దేశాల మధ్య పత్రికా స్వేచ్ఛ ర్యాంకింగ్ల పోలిక వరకు చేరింది.
నిజానికి నార్వే ప్రధాని జోనాస్ స్టోర్తో సమావేశం ముగిసిన తర్వాత, అక్కడి మహిళా జర్నలిస్ట్ ‘హెల్లా లెంగ్’ అడిగిన ప్రశ్నకు ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ నుండి ఎలాంటి సమాధానం రాలేదు. దీంతో ఆమె ఆ సంఘటనకు సంబంధించిన వీడియోను ఎక్స్ (ట్విట్టర్) వేదికగా పోస్ట్ చేశారు.
హెల్లా లెంగ్ ఆ వీడియోను షేర్ చేస్తూ.. “భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ నా ప్రశ్నకు సమాధానం ఇవ్వలేదు. నిజానికి నేనేమీ ఆశించలేదు కూడా. వరల్డ్ ప్రెస్ ఫ్రీడమ్ ఇండెక్స్లో నార్వే మొదటి స్థానంలో ఉంటే, భారత్ 157వ స్థానంలో ఉంది” అని పేర్కొన్నారు.
ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ఐదు దేశాల పర్యటనలో భాగంగా అంతకుముందు నెదర్లాండ్స్ కూడా వెళ్లారు. ఆయన అక్కడకు చేరుకోవడానికి ముందే డచ్ పీఎం రాబ్ జెట్టెన్ భారతదేశంలో పత్రికా స్వేచ్ఛ, మైనారిటీల హక్కుల పరిస్థితిపై ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. నెదర్లాండ్స్కు చెందిన ప్రముఖ దినపత్రిక ‘డి ఫోల్క్స్క్రాంట్’ జర్నలిస్ట్ అక్కడ జరిగిన భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రెస్ కాన్ఫరెన్స్లో దీనిపై ప్రశ్నించారు.
దీనికి భారత విదేశాంగ శాఖ కార్యదర్శి (పశ్చిమ) సీబీ జార్జ్ సమాధానమిస్తూ.. భారత్ ఒక గొప్ప దేశమని ఉద్ఘాటించారు. మీడియా, మైనారిటీలపై డచ్ పీఎం వ్యక్తం చేసిన ‘ఆందోళన’ అవగాహనా లోపం వల్ల వచ్చిందేనని చెబుతూ ఆ వ్యాఖ్యలను కొట్టిపారేశారు.
కానీ సోమవారం నాడు నార్వేలో జరిగిన భారత విదేశాంగ శాఖ ప్రెస్ కాన్ఫరెన్స్లో పీఎం మోదీని ప్రశ్నించే అంశం కాస్త వాగ్వాదానికి దారితీయడంతో.. అసలు నార్వే మీడియాకు అంతటి స్వేచ్ఛ లభించడానికి గల ప్రత్యేక కారణాలు ఏమిటనే దానిపై అంతర్జాతీయంగా చర్చ మొదలైంది.
10 ఏళ్లుగా నంబర్ వన్ స్థానంలో..
పారిస్ కేంద్రంగా పనిచేసే ‘రిపోర్టర్స్ సాన్స్ ఫ్రాంటియర్స్’ (RSF) అనేది ఒక లాభాపేక్ష లేని (నాన్-ప్రాఫిట్) అంతర్జాతీయ సంస్థ. ప్రపంచవ్యాప్తంగా జర్నలిస్టులు, పత్రికా రంగంపై జరిగే దాడులను డాక్యుమెంట్ చేయడం, వారి హక్కుల కోసం గొంతుక వినిపించడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం.
గడచిన 10 ఏళ్లుగా ప్రెస్ ఫ్రీడమ్ ఇండెక్స్లో నార్వే వరుసగా అగ్రస్థానంలో కొనసాగుతోంది. అదే సమయంలో భారత్ స్థానం నిరంతరం దిగజారుతూ, గత ఐదేళ్లలో 15 స్థానాలు దిగువకు పడిపోయి 157వ ర్యాంకుకు చేరుకుంది.
ఈ నివేదికలో నార్వే నంబర్ వన్ కావడానికి గల కారణాలను వివరిస్తూ.. “పత్రికా స్వేచ్ఛను రక్షించడంలో నార్వే యొక్క చట్టపరమైన వ్యవస్థ అత్యంత బలమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది” అని పేర్కొన్నారు.
“అక్కడ మీడియా మార్కెట్ చాలా చురుగ్గా ఉంటుంది. ఇందులో బలమైన పబ్లిక్ సర్వీస్ బ్రాడ్కాస్టర్తో పాటు వైవిధ్యమైన ప్రైవేట్ రంగాలు కూడా ఉన్నాయి. అలాగే అక్కడి పబ్లిషింగ్ కంపెనీలు పూర్తి సంపాదకీయ స్వేచ్ఛను (Editorial Freedom) కలిగి ఉంటాయి.”
మొత్తం ఐదు ఇండికేటర్లలో నాలుగింటిలో నార్వే ప్రపంచంలోని 180 దేశాలలో నంబర్ వన్గా ఉంది. కేవలం సామాజిక ఇండికేటర్లో మాత్రమే స్వల్ప తేడాతో రెండవ స్థానంలో నిలిచింది.
నార్వే అగ్రస్థానంలో ఉండటానికి ప్రధాన కారణాలు:
నార్వే ప్రజలు ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా వార్తాపత్రికలు చదివేవారిగా గుర్తింపు పొందారు. బీబీసీ నివేదిక ప్రకారం.. నార్వే ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ ఉన్న దేశాలలో ఒకటి. అక్కడ దాదాపు 54 లక్షల మంది ఇంటర్నెట్ వినియోగదారులు ఉన్నారు, ఇది మొత్తం జనాభాలో 98 శాతానికి సమానం. సోషల్ మీడియా ట్రాఫిక్లో ఫేస్బుక్ వాటా అత్యధికంగా ఉంది.
అక్కడ పబ్లిక్ బ్రాడ్కాస్టర్ ‘ఎన్ఆర్కే’ (NRK) అత్యంత ప్రజాదరణ మరియు విశ్వసనీయత కలిగిన మీడియా సంస్థ. దీని ప్రధాన టీవీ, రేడియో ఛానెల్లు మార్కెట్లో ముందంజలో ఉన్నాయి. దీని ఫండింగ్ విధానం కూడా చాలా భిన్నంగా ఉంటుంది. ప్రస్తుతం దీనికి ప్రభుత్వ బడ్జెట్ నుండి ఒక ప్రత్యేక ‘ఎన్ఆర్కే టాక్స్’ ద్వారా నిధులు అందుతున్నాయి.
కమర్షియల్ మీడియా రంగంలో ఓస్లో కేంద్రంగా పనిచేసే అంతర్జాతీయ మీడియా గ్రూప్ ‘షిబ్స్టెడ్’ (Schibsted) ఆధిపత్యం ఉంది. ఈ గ్రూప్ దేశంలోని ప్రముఖ జాతీయ, ప్రాంతీయ పత్రికలను మరియు ఆన్లైన్ ప్లాట్ఫారమ్లను నడుపుతోంది. దీనితో పాటు కోపెన్హాగన్ కేంద్రంగా పనిచేసే ‘ఎగ్మౌంట్ ఫాండెన్’ యాజమాన్యంలోని ‘టీవీ2 గ్రూప్’ కూడా ప్రముఖమైనది.
ఇటీవలి కాలంలో ప్రింట్ మీడియా చదువరుల సంఖ్య తగ్గినప్పటికీ, ఆన్లైన్ డిజిటల్ పత్రికల సబ్స్క్రిప్షన్ తీసుకునేవారి సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగింది. ప్రెస్ ఫ్రీడమ్ ఇండెక్స్లో నార్వేతో పాటు నార్డిక్ దేశాలైన డెన్మార్క్ (4వ స్థానం), స్వీడన్ (5వ స్థానం), ఫిన్లాండ్ (6వ స్థానం) టాప్-10లో కొనసాగుతున్నాయి. ఐస్లాండ్ మాత్రం 12వ స్థానంలో ఉంది.
గ్లోబల్ ఇన్వెస్టిగేటివ్ జర్నలిజం నెట్వర్క్ నివేదిక ప్రకారం.. “నార్వేలో మీడియా వినియోగం చాలా ఎక్కువ. అక్కడి ప్రజలు మంచి జర్నలిజం కోసం డబ్బులు చెల్లించడానికి సిద్ధంగా ఉంటారు. దాదాపు 42 శాతం మంది వార్తల కోసం పేమెంట్స్ చేస్తారు.”
నార్వే యొక్క ఐదు ఇండికేటర్ల స్థితి ఎలా ఉంది?
ఆర్ఎస్ఎఫ్ (RSF) ప్రకారం, వివిధ పారామితులలో నార్వే స్కోర్లు ఈ విధంగా ఉన్నాయి:
- మీడియా రంగం: పబ్లిక్ సర్వీస్ బ్రాడ్కాస్టర్ NRK ఆడియో-విజువల్ మార్కెట్లో అత్యంత ప్రభావవంతమైనది. డిజిటల్ రంగంలో ‘వీజీ’ (VG) ఆన్లైన్ ఎడిషన్ అత్యధికంగా చదవబడుతోంది. దేశంలో సుమారు 230 వార్తా సంస్థలు పనిచేస్తున్నాయి.
- రాజకీయ వాతావరణం: నార్వేలోని రాజకీయ నాయకులు సాధారణంగా జర్నలిస్టులను లక్ష్యంగా చేసుకోవడం లేదా తమకు వ్యతిరేకంగా వచ్చే వార్తలను “ఫేక్ న్యూస్” అని కొట్టిపారేయడం వంటి పనులు చేయరు. ప్రభుత్వ నిధులు పొందే మీడియా సంస్థల సంపాదకీయ వ్యవహారాల్లో మంత్రులు జోక్యం చేసుకోరు.
- చట్టపరమైన పటిష్టత: అక్కడి రాజ్యాంగం భావప్రకటన స్వేచ్ఛను, సమాచార హక్కును పూర్తిగా గ్యారెంటీ ఇస్తుంది. మీడియా పరిశ్రమ ఒక ఉమ్మడి ప్రవర్తనా నియమావళిని (Code of Ethics) పాటిస్తుంది.
- ఆర్థిక పరిస్థితి: నార్వేజియన్ మీడియా అథారిటీ మీడియా యాజమాన్యాల పారదర్శకతను పర్యవేక్షిస్తుంది. వార్తా సంస్థలపై ‘జీరో వ్యాట్’ (Zero VAT) విధానం ఉండటం వల్ల నాణ్యతను కాపాడుకోవడానికి వీలవుతోంది.
- సామాజిక-సాంస్కృతిక మరియు భద్రత: సమాజం మరియు ప్రభుత్వం స్వతంత్ర జర్నలిజానికి పెద్దపీట వేస్తాయి. జర్నలిస్టులు సాధారణంగా సురక్షితమైన వాతావరణంలో పనిచేస్తారు. శారీరక హింస కేసులు చాలా అరుదు.
25 ఏళ్లలో అత్యంత కనిష్ట స్థాయికి గ్లోబల్ స్కోర్
ఆర్ఎస్ఎఫ్ తాజా నివేదిక ప్రకారం.. గత 25 ఏళ్లలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా పత్రికా స్వేచ్ఛలో కొన్ని ప్రాథమిక మార్పులు వచ్చాయి. ఇండెక్స్ చరిత్రలో మొదటిసారిగా ప్రపంచంలోని సగానికి పైగా దేశాలు పత్రికా స్వేచ్ఛ విషయంలో ‘సమస్యాత్మక’ లేదా ‘అత్యంత తీవ్రమైన’ విభాగంలోకి పడిపోయాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా జర్నలిజానికి చట్టపరమైన ఆంక్షలు పెరగడమే దీనికి ప్రధాన కారణంగా పేర్కొన్నారు.
ప్రెస్ ఫ్రీడమ్ ఇండెక్స్ ఎలా లెక్కిస్తారు?
రాజకీయ, ఆర్థిక, చట్టపరమైన, సామాజిక మరియు భద్రత అనే ఐదు సూచీల (Indicators) ఆధారంగా ఆర్ఎస్ఎఫ్ స్కోర్లను కేటాయించి ర్యాంకింగ్లను ఇస్తుంది.
- నార్వే స్కోర్లు: పొలిటికల్ (95.98), ఎకనామిక్ (87.22), లీగల్ (91.76), సోషల్ (92.19), సెక్యూరిటీ (96.46). ఈ ఏడాది నార్వేలో ఏ జర్నలిస్ట్ కూడా జైలులో లేరు, ఎవరూ హతమవ్వలేదు.
- భారత్ స్కోర్లు: పొలిటికల్ (21.16), ఎకనామిక్ (32.63), లీగల్ (39.59), సోషల్ (33.65), సెక్యూరిటీ (32.77). భారతదేశంలో ఈ ఏడాది ఇప్పటివరకు ఇద్దరు జర్నలిస్టులు అరెస్ట్ అయ్యారు.