న్యూఢిల్లీ: ప్రతి సంవత్సరం వేసవి ఉష్ణోగ్రతలు కొత్త రికార్డులను సృష్టిస్తున్నాయి. ఇప్పటికే పలు నగరాల్లో ఎండలు 45 డిగ్రీల సెల్సియస్ను దాటి మండుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో, “మానవ శరీరం ఎంతవరకు వేడిని తట్టుకోగలదు? ఏ ఉష్ణోగ్రత వద్ద అవయవాలు పనిచేయడం ఆగిపోయి ప్రాణాపాయం కలుగుతుంది?” అనే ప్రశ్నలు అందరిలోనూ తలెత్తుతున్నాయి. దీనిపై ఏషియన్ హాస్పిటల్స్కు చెందిన పాలియేటివ్ కేర్ మరియు జెరియాట్రిక్ మెడిసిన్ కన్సల్టెంట్ డాక్టర్ చారు దత్ అరోరా వివరించిన వివరాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి.
బాహ్య ఉష్ణోగ్రత కంటే అంతర్గత ఉష్ణోగ్రత ముఖ్యం కేవలం బయట ఉండే ఎండ మాత్రమే కాకుండా, శరీర అంతర్గత ఉష్ణోగ్రత మరియు వాతావరణంలోని తేమ (Humidity) కూడా ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయని డాక్టర్ అరోరా చెబుతున్నారు. సాధారణంగా మన శరీర ఉష్ణోగ్రత 37°C ఉంటుంది. చెమట మరియు చర్మం ద్వారా శరీరం సహజంగా చల్లబడుతుంది. అయితే, వాతావరణంలో తేమ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఈ సహజ శీతలీకరణ ప్రక్రియ విఫలమవుతుంది, దీనివల్ల శరీరానికి తీవ్రమైన ఒత్తిడి కలిగి ‘హీట్ స్ట్రోక్’ (వడదెబ్బ)కు దారితీస్తుంది.
వైద్య అత్యవసర పరిస్థితి ఎప్పుడు వస్తుంది? “బయట 45 లేదా 50 డిగ్రీల ఉష్ణోగ్రత ఉన్నా, అసలైన ప్రమాదం శరీర అంతర్గత ఉష్ణోగ్రత 40°C లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పెరిగినప్పుడే మొదలవుతుంది” అని అరోరా స్పష్టం చేస్తున్నారు. ఉష్ణోగ్రత 40°C దాటితే మెదడు, గుండె, మూత్రపిండాలు మరియు కాలేయంపై విపరీతమైన ఒత్తిడి పడుతుంది. ఇది అవయవాలపై తీవ్ర ప్రభావం చూపి, ప్రాణాపాయ స్థితికి చేరుస్తుంది.
ప్రమాదకర లక్షణాలు: శరీర ఉష్ణోగ్రత పెరిగినప్పుడు కొన్ని సంకేతాలు కనిపిస్తాయి:
- కళ్లు తిరగడం, గందరగోళానికి గురికావడం (Confusion).
- గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం, వాంతులు.
- శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది లేదా స్పృహ తప్పి పడిపోవడం. ఉష్ణోగ్రత 40-41°C దాటితే మెదడుపై ప్రభావం పడి మూర్ఛ రావచ్చు లేదా కోమాలోకి వెళ్లే ప్రమాదం ఉంది. సకాలంలో చికిత్స అందకపోతే మూత్రపిండాలు, కాలేయం విఫలమై మరణం సంభవించవచ్చు.
మరణానికి కారణమయ్యే అంశాలు: ఖచ్చితంగా ఎంత ఉష్ణోగ్రత ప్రాణహాని కలిగిస్తుందని చెప్పలేం. ఇది వ్యక్తి వయస్సు, ఆరోగ్య స్థితి, శరీరంలోని నీటి శాతం, వాతావరణంలోని తేమ మరియు ఎండలో ఎంతసేపు ఉన్నారనే అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ముఖ్యంగా తేమ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు చెమట ఆవిరి కాక, శరీరం తనను తాను చల్లబరచుకోలేక ప్రాణాపాయం కలుగుతుంది.
ఎవరికి ప్రమాదం ఎక్కువ? తీవ్రమైన ఎండల్లో పని చేసే వారికి ముప్పు ఎక్కువ:
- కూలీలు, ట్రాఫిక్ పోలీసులు.
- డెలివరీ సిబ్బంది.
- వృద్ధులు మరియు చిన్నారులు.
- గుండె లేదా ఊపిరితిత్తుల సమస్యలు ఉన్నవారు.
నివారణ మార్గాలు:
- శరీరంలో నీటి శాతం తగ్గనివ్వకండి, ఎక్కువ నీరు తాగండి.
- మధ్యాహ్నం వేళలో బయట తిరగడం మానుకోండి.
- లేత రంగు, వదులైన దుస్తులు ధరించండి.
- నీరసం, కళ్లు తిరగడం వంటి లక్షణాలను నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు.
- ఎవరైనా స్పృహ తప్పినా లేదా శరీరం విపరీతంగా వేడిగా ఉన్నా వెంటనే వైద్య సహాయం పొందండి.
వడదెబ్బ అనేది కేవలం ‘ఎండ దెబ్బ’ మాత్రమే కాదు, అది ఒక ప్రాణాంతక పరిస్థితి. శరీర సంకేతాలను అర్థం చేసుకుని జాగ్రత్త పడటమే దీనికి ఉత్తమ మార్గం.