కాంగ్రెస్‌లో టీఎంసీ విలీనం అంత సులువు కాదు! దారికి అడ్డంగా ’10వ షెడ్యూల్’.. దీదీ వద్ద ఆ మ్యాజిక్ ఫిగర్ ఉందా?

పశ్చిమ బెంగాల్ రాజకీయాల్లో ప్రస్తుతం ఎన్నడూ లేని విధంగా ఒక అపూర్వమైన కలకలం రేగుతోంది. మమతా బెనర్జీ తన పార్టీ అయిన తృణమూల్ కాంగ్రెస్ (TMC) ను కాంగ్రెస్‌లో విలీనం చేయవచ్చనే చర్చలు జోరుగా సాగుతున్నాయి. కానీ, ఈ మార్గం కనిపించినంత సులభం కాదు.

పార్టీ లోపల వినిపిస్తున్న తిరుగుబాటు స్వరాలు ఈ విలీన ప్రక్రియను ఒక సంక్లిష్టమైన చట్టపరమైన మరియు రాజ్యాంగపరమైన పజిల్‌గా మార్చేశాయి. ఈ మొత్తం రాజకీయ పరిణామాలను, వాటి చారిత్రక, చట్టపరమైన కోణాలతో సహా ఇప్పుడు వివరంగా అర్థం చేసుకుందాం.

మమతా బెనర్జీ, టీఎంసీ చరిత్ర: ‘హస్తం’ వీడి ‘జోడా ఫూల్’ ఎలా వికసించింది?
మమతా బెనర్జీ రాజకీయ పునాదులు కాంగ్రెస్ పార్టీలోనే పడ్డాయి. 1970, 80ల కాలంలో ఆమె ఒక యువ, దూకుడు గల కాంగ్రెస్ నాయకురాలిగా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. కానీ 1990ల మధ్య కాలానికి వచ్చేసరికి, రాష్ట్రంలో లెఫ్ట్ ఫ్రంట్ (CPI-M) ను ఓడించడానికి కాంగ్రెస్ నాయకత్వం తగినంత దూకుడు ప్రదర్శించడం లేదని మమత భావించారు. ఆ భావన నుంచే టీఎంసీ (TMC) జన్మించింది.

డిసెంబర్ 1997లో మమతా బెనర్జీ కాంగ్రెస్ అధిష్ఠానంపై తిరుగుబాటు చేశారు. ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీ వామపక్షాలకు ‘బీ-టీమ్’ గా మారిపోయిందని ఆమె బలంగా నమ్మారు. జనవరి 1, 1998న ఆమె అధికారికంగా ‘అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్’ (AITC) ను స్థాపించారు. ఎన్నికల సంఘం ఆమె పార్టీకి ‘జోడా ఘాస్ ఫూల్’ (గడ్డి, రెండు పూలు) గుర్తును కేటాయించింది. ఇది బెంగాల్ మట్టితో ఉన్న అనుబంధానికి ప్రతీకగా మారింది.

సుదీర్ఘ పోరాటం తర్వాత, 2011లో మమతా బెనర్జీ వామపక్షాల 34 ఏళ్ల సుదీర్ఘ కోటను బద్దలు కొట్టి, పూర్తి మెజారిటీతో అధికారంలోకి వచ్చారు. ఏ కాంగ్రెస్ యొక్క ‘మెతక’ విధానాలకు వ్యతిరేకంగా మమత పార్టీని స్థాపించారో.. ఈరోజు 26 ఏళ్ల తర్వాత అదే కాంగ్రెస్‌లో ఈ పార్టీ విలీనం కాబోతోందనే వార్తలు రాజకీయ వర్గాల్లో ప్రకంపనలు సృష్టిస్తున్నాయి.

10వ షెడ్యూల్: విలీన మార్గంలో అతిపెద్ద ‘స్పీడ్ బ్రేకర్’
రాజ్యాంగంలోని 10వ షెడ్యూల్, దీనినే మనం సామాన్య భాషలో ‘పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం’ అని పిలుస్తాము. ఏ పార్టీ విలీనానికైనా ఇది అత్యంత పెద్ద చట్టపరమైన అడ్డంకి. 1985లో రాజీవ్ గాంధీ ప్రభుత్వం తీసుకువచ్చిన ఈ చట్టం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం ‘ఆయా రామ్, గయా రామ్’ తరహా అవకాశవాద రాజకీయాలకు అడ్డుకట్ట వేయడమే.

చట్టం ఏం చెబుతోంది?
ఒక ఎమ్మెల్యే లేదా ఎంపీ తన స్వంత పార్టీని వీడి మరో పార్టీలోకి వెళ్తే, వారి సభ్యత్వం రద్దవుతుంది. అయితే, ఇందులో ‘పార్టీల విలీనం’ (Merge) కు సంబంధించి ఒక ప్రత్యేక మినహాయింపు ఉంది.

ఆ ‘మ్యాజిక్ ఫిగర్’ (2/3 వంతు నియమం) ఏంటి?
ఈ చట్టంలోని పేరాగ్రాఫ్ 4 ప్రకారం.. ఒక పార్టీ మరొక పార్టీలో చట్టబద్ధంగా విలీనం కావాలంటే, సదరు మూల పార్టీకి చెందిన కనీసం మూడు వంతులలో రెండు వంతుల (66.6%) మంది ఎమ్మెల్యేలు మరియు ఎంపీలు ఈ విలీనానికి మద్దతు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది.

మమతా బెనర్జీకి దీనివల్ల వచ్చే చిక్కేంటి?
మమతా బెనర్జీ తన పార్టీని కాంగ్రెస్‌లో విలీనం చేయాలనుకుంటే, కేవలం ఆమె ఒక్కరి నిర్ణయం సరిపోదు. పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీ మరియు పార్లమెంట్ (లోక్‌సభ + రాజ్యసభ) లో ఉన్న మొత్తం టీఎంసీ ప్రజాప్రతినిధుల్లో కనీసం 2/3 వంతు మంది సంతకాలు, స్పష్టమైన మద్దతు ఆమెకు అవసరం. ఒకవేళ ఆమె ఈ ‘మ్యాజిక్ ఫిగర్’ ను సాధించలేకపోతే, విలీనానికి మద్దతు ఇచ్చిన ఎమ్మెల్యేలు, ఎంపీలందరూ తమ సభ్యత్వాన్ని కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది.

తిరుగుబాటు వర్గం మరియు ఎన్నికల సంఘం (ECI) ముడి
ఈ వివాదం కేవలం ఎమ్మెల్యేల సంఖ్యతోనే ముగిసిపోదు. అసెంబ్లీలో ప్రతిపక్ష నేతగా ఉన్న రీతాబ్రతా బెనర్జీ వంటి తిరుగుబాటు నాయకులు ‘అసలైన టీఎంసీ’ తమదే అని క్లెయిమ్ చేస్తే, ఈ పోరాటం నేరుగా కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం (ECI) వద్దకు చేరుతుంది.

సింబల్ ఆర్డర్, 1968 (Paragraph 15):
ఏదైనా ఒక పార్టీ రెండుగా చీలిపోయి, ఇరు వర్గాలు ‘అసలైన పార్టీ మాదే’ అని వాదించినప్పుడు, ఎన్నికల సంఘం ‘మెజారిటీ పరీక్ష’ (Test of Majority) నిర్వహిస్తుంది. అందుకోసం ఇసి ఈ మూడు అంశాలను పరిశీలిస్తుంది:

శాసనసభ మెజారిటీ: ఎంతమంది ఎమ్మెల్యేలు/ఎంపీలు ఎవరి వైపు ఉన్నారు?

సంగఠనాత్మక మెజారిటీ: పార్టీ జాతీయ పదాధికారులు, కార్యవర్గ సభ్యులు, క్షేత్రస్థాయి నాయకులు ఎవరికి మద్దతు ఇస్తున్నారు?

పార్టీ రాజ్యాంగం: పార్టీ అంతర్గత బైలాస్ నియమాలను పాటించారా లేదా?

గత ఉదాహరణలను బట్టి చూస్తే..
మహారాష్ట్రలోని శివసేన (ఏకనాథ్ షిండే వర్సెస్ ఉద్ధవ్ ఠాక్రే), ఎన్సీపీ (అజిత్ పవార్ వర్సెస్ శరద్ పవార్) కేసుల్లో ఎన్నికల సంఘం ప్రజాప్రతినిధులు మరియు సంస్థాగత బలాన్ని బట్టి నిర్ణయాలను తిరుగుబాటు వర్గాలకే అనుకూలంగా ఇచ్చింది. బెంగాల్‌లో కూడా తిరుగుబాటు వర్గం బలంగా మారితే, ఈసీ టీఎంసీ పేరును, ‘జోడా ఫూల్’ గుర్తును సీజ్ (ఫ్రీజ్) చేసే అవకాశం ఉంది.

అసంతృప్త వర్గమే అసలైన తృణమూల్, కాంగ్రెస్‌లో విలీనం అనే ప్రశ్నే లేదు: రీతాబ్రతా బెనర్జీ
తృణమూల్ కాంగ్రెస్ తిరుగుబాటు నేత, పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీ ప్రతిపక్ష నాయకుడు రీతాబ్రతా బెనర్జీ బుధవారం మాట్లాడుతూ.. తమ వర్గమే ‘అసలైన తృణమూల్’ అని ప్రకటించారు. కాంగ్రెస్‌లో తృణమూల్ విలీనమయ్యే అవకాశాలను ఆయన పూర్తిగా తోసిపుచ్చారు. పార్టీ అధినేత్రి మమతా బెనర్జీ కాంగ్రెస్ అగ్రనేతలతో భేటీ కావడం, ఆ పార్టీ భవిష్యత్తుపై వస్తున్న ఊహాగానాల నేపథ్యంలో ఆయన ఈ వ్యాఖ్యలు చేశారు.

తన నాయకత్వంలోని తిరుగుబాటు వర్గం ఎమ్మెల్యేల సంఖ్య 58 నుండి 64కు చేరిందని రీతాబ్రతా క్లెయిమ్ చేశారు. మెజారిటీ ఎమ్మెల్యేలు, పెద్ద సంఖ్యలో ఎంపీల మద్దతు తమకే ఉందని, తాము తృణమూల్ కాంగ్రెస్ బ్యానర్‌పైనే పనిచేస్తామని స్పష్టం చేశారు. అసెంబ్లీ వెలుపల ఆయన విలేకరులతో మాట్లాడుతూ, “మేమే అసలైన తృణమూల్ కాంగ్రెస్. మేము కాంగ్రెస్‌లో విలీనం కావడం లేదు” అని పేర్కొన్నారు.

సోనియాతో భేటీ అయిన మమత:
కాంగ్రెస్ పార్లమెంటరీ పార్టీ అధ్యక్షురాలు సోనియా గాంధీతో మమతా బెనర్జీ భేటీ కావడం, దేశ రాజధాని ఢిల్లీలో అభిషేక్ బెనర్జీ మరియు కాంగ్రెస్ సీనియర్ నేతల మధ్య చర్చలు జరిగాయనే వార్తల నేపథ్యంలోనే ఈ పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నాయి. ఈ భేటీలు మమత నేతృత్వంలోని వర్గం భవిష్యత్తుపై రాజకీయ వర్గాల్లో తీవ్ర చర్చకు దారితీశాయి. పార్టీ తన 28 ఏళ్ల చరిత్రలోనే అత్యంత పెద్ద అంతర్గత సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటున్న తరుణంలో ఇది జరుగుతోంది. అయితే, కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని కూటమిలో తాము భాగస్వాములవుతామనే వార్తలను రీతాబ్రతా తోసిపుచ్చారు. “మాతో ఉన్న ఎమ్మెల్యేల సంఖ్య ఇప్పటికే 64 దాటింది. రేపు మరో ఎమ్మెల్యే తోడైతే ఈ సంఖ్య 65కి చేరుతుంది. కాబట్టి అసలైన తృణమూల్ కాంగ్రెస్ మేమే. ఢిల్లీలో ఎవరు ఎవరిని కలుస్తున్నారనేది మాకు అనవసరం” అని అన్నారు.

ఎన్డీయేకు మద్దతు ఇస్తాం:
రీతాబ్రతా ప్రశ్నిస్తూ.. “మెజారిటీ ఎమ్మెల్యేలు, ఎంపీలు కాంగ్రెస్‌లో చేరడం లేదు. జిల్లాల నాయకులు, స్థానిక సంస్థల ప్రతినిధులు కూడా వెళ్లడం లేదు. మరి విలీనం అనే ప్రశ్నే ఎక్కడ వస్తుంది?” అన్నారు. లోక్‌సభలో తమ తిరుగుబాటు ఎంపీలు బీజేపీ నేతృత్వంలోని నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ (NDA) కు తమ మద్దతును కొనసాగిస్తారని ఆయన స్పష్టం చేశారు.

టీఎంసీకి చెందిన 20 మంది తిరుగుబాటు ఎంపీలు కాకోలి ఘోష్ దస్తీదార్ నేతృత్వంలో లోక్‌సభ స్పీకర్ ఓం బిర్లాకు తాము ప్రత్యేక పార్లమెంటరీ గ్రూప్‌గా ఏర్పడుతున్నట్లు సమాచారం ఇవ్వడం, ఎన్డీయేకు మద్దతు ప్రకటించిన నేపథ్యంలో రీతాబ్రతా చేసిన ఈ వ్యాఖ్యలు ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నాయి. పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీలో ప్రారంభమైన ఈ తిరుగుబాటు.. పార్లమెంట్‌కు కూడా తాకడంతో ఈ వారంలో తృణమూల్ సంక్షోభం మరింత ముదిరింది.