రూ.28 లక్షల కోట్లు.. ఇరాన్ యుద్ధాన్ని ముగించడానికి ట్రంప్ వేసిన ప్లాన్.. సొంత పార్టీలోనే కరువైన సపోర్ట్!

జెనీవా: అమెరికా మరియు ఇరాన్ దేశాల మధ్య సుదీర్ఘకాలంగా కొనసాగుతున్న ఉద్రిక్తతలను తగ్గించడానికి ఒక సరికొత్త తాత్కాలిక శాంతి ఒప్పందం కుదిరింది.

ఫ్రాన్స్‌లో జరిగిన జీ7 (G7) ఉదంతాల నేపథ్యంలో.. అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఈ ఒప్పందాన్ని ఒక చారిత్రాత్మక విజయంగా ప్రకటించారు. అసలు ఈ ఒప్పందం దేనిని సాధించింది? ఇందులో ఉన్న అంతర్జాతీయ చిక్కులేంటి? అనే వివరాలను ఇప్పుడు చూద్దాం.

అమెరికా-ఈరాన్ మధ్య గత కొన్ని నెలలుగా కొనసాగుతున్న యుద్ధ వాతావరణానికి ప్రస్తుతానికి తెరపడింది. దీనివల్ల మధ్యప్రాచ్యంలో (మిడిల్ ఈస్ట్) శాంతి పునరుద్ధరించబడింది. అయితే, దీనిని శాశ్వత శాంతి ఒప్పందంగా ఇప్పుడే చెప్పలేము. పైగా అమెరికాలోనే ఈ ఒప్పందంపై తీవ్ర వ్యతిరేకత వ్యక్తమవుతోంది. ఇంతకీ ఈ ఒప్పందంలో ఏముంది? దీనిని పలువురు వ్యతిరేకించడానికి గల కారణాలేంటో పరిశీలిద్దాం.

హార్ముజ్ జలసంధి పునఃప్రారంభం..
ఈ ఒప్పందం వల్ల ప్రపంచ వాణిజ్యానికి చేకూరిన అత్యంత కీలకమైన తక్షణ ప్రయోజనం ఏంటంటే.. ‘హార్ముజ్ జలసంధి’ (Strait of Hormuz) ని మళ్లీ తెరవడం. యుద్ధ ఉద్రిక్తతల కారణంగా మూతపడిన ఈ అంతర్జాతీయ సముద్ర రవాణా మార్గం ఇప్పుడు నౌకల రాకపోకల కోసం పునఃప్రారంభించబడింది. ఇది కేవలం అమెరికా, ఈరాన్‌లకే కాకుండా ప్రపంచ దేశాలన్నింటికీ ఊరటనిచ్చే అంశం.

ముఖ్యంగా కచ్చా చమురు (క్రూడాయిల్) దిగుమతులపై ఎక్కువగా ఆధారపడే భారతదేశం, చైనా వంటి ఆసియా దేశాలకు ఇది ఎంతగానో సహాయపడుతుంది. గత కొన్ని వారాలుగా అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో చమురు ధరలు నిరంతరం పెరుగుతూ వచ్చాయి. హార్ముజ్ జలసంధి తెరిచిన తర్వాతే ధరలు తగ్గడం ప్రారంభించాయి. యుద్ధ సమయంలో బ్యారెల్‌కు ఏకంగా 120 డాలర్ల వరకు చేరిన క్రూడాయిల్ ధర, ప్రస్తుతం 77 డాలర్లకు పడిపోయింది.

శాశ్వత ఒప్పందం కాదు.. కేవలం 60 రోజుల గడువు!
అయితే గమనించాల్సిన విషయం ఏంటంటే.. ఇది శాశ్వత శాంతి ఒప్పందం కాదు, కేవలం తాత్కాలిక ఏర్పాటు మాత్రమే. ఇరు దేశాల మధ్య జరుగుతున్న ప్రత్యక్ష దాడులను ప్రస్తుతానికి నిలిపివేశారు. రాబోయే 60 రోజుల్లోగా ఒక శాశ్వత శాంతి ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకోవడానికి వీలుగా ఇరు దేశాలు చర్చలు జరపడానికి ఈ ఒప్పందం దారి తీసింది. ఈ కీలక చర్చలు రేపు శుక్రవారం జెనీవాలో ప్రారంభం కానున్నాయి.

ఈరాన్ ఎప్పటికీ అణు ఆయుధాలను తయారు చేయకుండా ఈ ఒప్పందం అడ్డుకుంటుందని ట్రంప్ చెబుతున్నారు. ఇందుకోసం ఈరాన్ తన వద్ద ఉన్న సుసంపన్న యూరేనియం (Enriched Uranium) నిల్వలను తగ్గించుకోవడానికి అంగీకరించింది. ఈ ప్రక్రియ అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ (IAEA) పర్యవేక్షణలో జరుగుతుంది. అయినప్పటికీ, ఇది తాత్కాలిక ఏర్పాటే. యూరేనియంను ఎప్పుడు, ఎలా తగ్గించాలనే సాంకేతిక విధివిధానాలు ఇంకా ఖరారు కాలేదు. గతంలో ఒబామా హయాంలో అణు ఒప్పందం కుదరడానికి 20 నెలల సమయం పట్టింది, కానీ ట్రంప్ యంత్రాంగం దీనిని కేవలం 60 రోజుల్లో ముగించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇది ఒక పెద్ద సవాలుగా అంతర్జాతీయ నిపుణులు భావిస్తున్నారు.

రూ.28 లక్షల కోట్ల ఈరాన్ పునర్నిర్మాణ ప్రణాళిక..
ఈ ఒప్పందంలో అత్యంత వివాదాస్పదమైన అంశం.. ఈరాన్ పునర్నిర్మాణ ప్రణాళిక (Reconstruction Plan). యుద్ధం వల్ల దెబ్బతిన్న ఈరాన్‌ను మళ్లీ నిర్మించడానికి దాదాపు 300 బిలియన్ డాలర్ల (సుమారు రూ.28 లక్షల కోట్లు) భారీ ప్యాకేజీని ప్రతిపాదించారు. ఈరాన్‌కు తాము ఒక్క పైసా కూడా ఇవ్వబోమని అధ్యక్షుడు ట్రంప్ పైకి చెబుతున్నప్పటికీ.. ఒప్పందం ప్రకారం అమెరికా తన మిత్రదేశాలతో కలిసి ఈ నిధులను సేకరించడానికి సహాయం చేస్తుందని పేర్కొన్నారు. ఈ నిధులు ఎక్కడి నుండి వస్తాయి? ఎవరు ఇస్తారు? అనే దానిపై ఇంకా స్పష్టత లేదు.

ఈ ఒప్పందం యుద్ధాన్ని ఆపినప్పటికీ.. కొన్ని కీలక ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇవ్వలేకపోయింది. ముఖ్యంగా ఈరాన్ మద్దతు ఇస్తున్న హిజ్బుల్లా వంటి సాయుధ గ్రూపులకు ఈరాన్ నిధుల సరఫరాను నిలిపివేస్తుందా లేదా అనే దానిపై ఒప్పందంలో ఎలాంటి స్పష్టత లేదు. అలాగే ఈరాన్ క్షిపణి (మిసైల్) సామర్థ్యాన్ని నియంత్రించడంపై ఎలాంటి గట్టి నిర్ణయం తీసుకోలేదు.

సొంత పార్టీ నుంచే ట్రంప్‌కు వ్యతిరేకత..
అటు అమెరికా స్వదేశంలో కూడా ఈ ఒప్పందానికి పూర్తి స్థాయిలో మద్దతు లభించడం లేదు. ముఖ్యంగా ట్రంప్‌కు చెందిన రిపబ్లికన్ పార్టీ సభ్యులే ఈ ఒప్పందాన్ని తీవ్రంగా విమర్శిస్తున్నారు. ఈరాన్‌కు ఎక్కువ రాయితీలు ఇచ్చి, అమెరికా చాలా తక్కువ ప్రయోజనాలను పొందిందని వారు ఆరోపిస్తున్నారు. హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేస్తామని బెదిరిస్తే అమెరికా లొంగిపోతుందనే తప్పుడు సంకేతాలను ఈ ఒప్పందం ప్రపంచ దేశాలకు పంపిందని పలువురు మండిపడుతున్నారు.

ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఈ ఒప్పందం ఒక ‘పూర్తి స్థాయి శాంతి’ని ఇవ్వలేదు.. కేవలం శాంతి స్థాపనకు ఒక ‘అవకాశాన్ని’ మాత్రమే కల్పించింది. రాబోయే 60 రోజులు అత్యంత కీలకమైనవి. అధ్యక్షుడు ట్రంప్ తన మార్క్ శైలిలో హెచ్చరిస్తూ.. “60 రోజుల్లో చర్చలు సఫలం కాకపోతే, మేము మళ్లీ ఈరాన్‌పై బాంబుల వర్షం కురిపించడం ప్రారంభిస్తాము” అని అల్టిమేటం జారీ చేశారు. కాబట్టి, ఈ 60 రోజుల కాలపరిమితిలోగా ఇరు దేశాల మధ్య శాశ్వత ఒప్పందం కుదరాలి, లేని పక్షంలో మధ్యప్రాచ్యంలో మళ్లీ భీకర యుద్ధం వెలిసే ప్రమాదం ఉంది.