అంటార్కిటికా: బంగారం ధరలు రోజురోజుకూ పెరుగుతున్నాయి, సామాన్యులు కొనలేని స్థాయికి చేరుకున్నాయి. ఇలాంటి సమయంలో, ఒక అగ్నిపర్వతం ప్రతిరోజూ లక్షల రూపాయల విలువైన బంగారాన్ని బయటకు కక్కుతోందని తెలిస్తే మీరు నమ్ముతారా? ఇది నిజం. ఆ అగ్నిపర్వతం ఏంటి, దాని వెనుక ఉన్న రహస్యమేంటో ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
భూమికి దక్షిణ ధృవంలో మంచు పర్వతాల మధ్య ఉన్న ‘మౌంట్ ఎరెబస్’ (Mount Erebus), భూమిపై ఉన్న ఇతర అగ్నిపర్వతాల కంటే చాలా భిన్నమైనది. అంటార్కిటికాలో ఉన్న ఈ అగ్నిపర్వతం నిరంతరం సజీవంగా (Active) ఉంటుంది. ఇది నిరంతరం లావా సరస్సును కలిగి ఉండటమే కాకుండా, ప్రతిరోజూ సూక్ష్మమైన బంగారు రేణువులను వెదజల్లుతోంది. ఇది శాస్త్రవేత్తలను ఆశ్చర్యానికి గురిచేస్తోంది.
స్వచ్ఛమైన బంగారం.. ఈ అగ్నిపర్వతంపై 1991 నుంచే పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి. మౌంట్ ఎరెబస్ నుండి ప్రతిరోజూ సుమారు 80 గ్రాముల స్వచ్ఛమైన బంగారు ధూళి బయటకు వస్తోందని శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు. నేటి మార్కెట్ ధర ప్రకారం చూస్తే, దీని విలువ రోజుకు సుమారు 6,000 అమెరికన్ డాలర్లు (భారతీయ కరెన్సీలో సుమారు రూ. 5.6 లక్షలు). అంటే ఏడాదికి సుమారు రూ. 19 కోట్ల విలువైన బంగారు రేణువులను ఈ అగ్నిపర్వతం బయటకు వదులుతోంది.
ఈ అగ్నిపర్వతం దక్షిణ ధృవం నుండి సుమారు 1,350 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ‘రాస్ ఐలాండ్’లో ఉంది. దాని లావా సరస్సు నుండి నిరంతరం వెలువడే వేడి వాయువులతో పాటు అతి సూక్ష్మమైన బంగారు రేణువులు బయటకు వస్తాయి. గాలి సహాయంతో ఈ రేణువులు 1,000 కిలోమీటర్ల దూరం వరకు ప్రయాణించి, అంటార్కిటికాలోని మంచు పొరలపై పడుతున్నాయని పరిశోధకులు కనుగొన్నారు.
ఇది ఎందుకు ముఖ్యమైనది? అగ్నిపర్వత వాయువుల్లో బంగారు జాడలు ఉండటం కొత్తేమీ కాదు. హవాయిలోని కిలావుయా, ఇటలీలోని ఎట్నా, అలస్కాలోని అగస్టిన్ మరియు మెక్సికోలోని ఎల్ చిచోన్ వంటి అగ్నిపర్వతాల్లో కూడా తక్కువ పరిమాణంలో బంగారం కనిపిస్తుంది. అగ్నిపర్వతాల్లోని విపరీతమైన వేడి వల్ల బంగారం, క్లోరిన్ లేదా సల్ఫర్ వంటి వాయువులతో కలిసి పైకి చేరుకుంటుంది. ఆ వాయువులు చల్లబడినప్పుడు, బంగారం వేరై స్ఫటికాలుగా మారుతుంది.
అయితే, ఇతర అగ్నిపర్వతాల్లో బయటకు వచ్చే బంగారం ధూళిలా ఉంటుంది, దానికి నిర్దిష్ట రూపం ఉండదు. కానీ, మౌంట్ ఎరెబస్ నుండి వచ్చే బంగారం మాత్రం ఒకే పరిమాణంలో, స్పష్టమైన ఆకారంతో వస్తోంది. ఇదే పరిశోధకులకు అంతుచిక్కని విషయంగా మారింది.
శాస్త్రవేత్తల రెండు వాదనలు: మౌంట్ ఎరెబస్ విషయంలో ఈ ప్రక్రియ ఎందుకు విభిన్నంగా జరుగుతుందో అర్థం చేసుకోవడానికి శాస్త్రవేత్తలు రెండు కారణాలను ఊహిస్తున్నారు:
- తక్షణ స్ఫటికీకరణ: అగ్నిపర్వతం నుండి వచ్చే వేడి వాయువులు అంటార్కిటికాలోని శీతల గాలితో తగిలినప్పుడు, అందులోని బంగారం తక్షణమే చల్లబడి, నిర్దిష్ట ఆకారంలో ఉన్న స్ఫటికాలుగా మారుతుందని ఒక వాదన.
- అగ్నిపర్వతం లోపలే నిర్మాణం: బంగారం స్ఫటికాలు అగ్నిపర్వతం లోపల ఉన్న లావా సరస్సుపైనే నెమ్మదిగా ఏర్పడతాయని, ఆ తర్వాత వాయువుల ద్వారా బయటకు విసిరివేయబడతాయని రెండో వాదన.
నిజమేంటి? కొందరు శాస్త్రవేత్తలు బంగారం బయటకు వచ్చిన తర్వాత ఆకారం మారుతుందని, మరికొందరు అగ్నిపర్వతం లోపలే ఆకారం పొందుతుందని అంటారు. వీటికి సరైన ఆధారాలు ఇంకా దొరకలేదు. గత 30 ఏళ్లుగా దీనిపై అధ్యయనాలు జరుగుతున్నా, మౌంట్ ఎరెబస్ ఈ బంగారు స్ఫటికాలను ఎలా తయారు చేస్తోంది అనేది నేటికీ సైన్స్ ప్రపంచానికి ఒక పెద్ద రహస్యంగానే మిగిలిపోయింది.