భారత న్యాయవ్యవస్థలో జరుగుతున్న జాప్యానికి, తగిన ఆధారాలు లేకపోయినా చట్టం పంజాలో చిక్కుకుని నలిగిపోయే సాధారణ మనుషుల దయనీయ స్థితికి ఛత్తీస్గఢ్కు చెందిన బ్రిజూ జీవితమే ఓ సజీవ సాక్ష్యం.
చేయని నేరానికి ఏకంగా 50 కేసుల్లో ఇరుక్కొని, తన జీవితంలోని అత్యంత విలువైన 13 ఏళ్లను జైలు గోడల మధ్య గడిపిన ఆ వ్యక్తిని ఎట్టకేలకు న్యాయస్థానం నిర్దోషిగా విడుదల చేసింది.
అయితే, జైలు నుంచి బయటకు వచ్చిన తర్వాత కూడా అతడు ప్రశాంతంగా ఊపిరి పీల్చుకోలేకపోతున్నాడు; “నేను చేసిన నేరమేంటి? నా జీవితంలో కోల్పోయిన 13 ఏళ్లను నాకు ఎవరు తిరిగి ఇవ్వగలరు?” అంటూ అతడు వ్యక్తం చేసిన ఆవేదన మన న్యాయవ్యవస్థలోని లోపాలను స్పష్టంగా ఎత్తిచూపుతోంది.
2011లో అరెస్టయిన బ్రిజూపై దొంగతనాలు, దోపిడీలంటూ పోలీసులు వరుసగా 50 కేసులను బనాయించారు. విచారణ ఖైదీగానే జైలులో ఉంచబడిన అతనికి, సరైన న్యాయ సహాయం అందకపోవడం, విచారణలో జాప్యం జరగడంతో ఏళ్లు గడుస్తూ వచ్చాయి.
ప్రతి కేసులోనూ ఎలాంటి బలమైన సాక్ష్యాధారాలు లేకపోయినా, పోలీసుల నిరాధార ఆరోపణల వల్ల కేసుల విచారణ ఏళ్ల తరబడి సాగింది. చివరకు అన్ని కేసుల నుంచి అతడు నిర్దోషిగా రుజువై విడుదలయ్యేసరికి పూర్తి 13 ఏళ్లు పట్టింది. ఒక మనిషి యవ్వనం, అతని కుటుంబ భవిష్యత్తు ఆ నాలుగు గోడల మధ్యే కరిగిపోయాయి.
జైలు నుంచి విడుదలైన బ్రిజూను సమాజం చూస్తున్న తీరు, అతను కోల్పోయిన జీవితం తీరని గాయాలుగా మిగిలిపోయాయి. చేయని తప్పుకు జైలు జీవితం అనుభవించినప్పటికీ, అతనికి ఎలాంటి నష్టపరిహారం కానీ, జీవనోపాధికి హామీ కానీ చట్టం కల్పించలేదు. కేసులు ముగిసి నిర్దోషిగా బయటపడినా, “నేరస్థుడు” అనే ముద్ర అతని జీవితానికి చెరగని మచ్చగా మిగిలిపోయింది.
న్యాయపోరాటంలో గెలిచామని చెప్పుకుంటున్నప్పటికీ, ఒక నిండు జీవితాన్ని అన్యాయంగా బలితీసుకున్న ఈ న్యాయ జాప్యానికి ఎవరు బాధ్యత వహిస్తారనే చర్చ ప్రస్తుతం సోషల్ మీడియాలో, మానవ హక్కుల కార్యకర్తలలో తీవ్రంగా మొదలైంది.