రాజస్థాన్‌లోని ఓ చిన్న గ్రామపు పూరి గుడిసెలోనే ‘సమాచార హక్కు చట్టాని’కి తొలి బీజం పడింది.
1990ల ప్రారంభంలో, ప్రభుత్వ పథకాల్లో కూలి పని చేసిన పేద ప్రజలకు దక్కాల్సిన పూర్తి వేతనం అందలేదు. తమ కష్టార్జితం ఎక్కడికి పోతోందో తెలుసుకునే హక్కును గ్రామస్థులకు నిరాకరించారు.
ప్రభుత్వ కార్యాలయాల మూసిన తలుపుల వెనుక ఉన్న లెక్కలను బయటకు తీసుకురావడానికి ప్రజలంతా ఏకమయ్యారు. 1994లో ‘ప్రజా విచారణ’ (జన్ సున్వాయి) పేరుతో బహిరంగ సభలు నిర్వహించి, లెక్కల పుస్తకాలను ప్రజల సమక్షంలో బిగ్గరగా చదివించారు. ఇందులో, అనేక అభివృద్ధి పథకాలు కాగితాలకే పరిమితమయ్యాయని, పేదల డబ్బు దోపిడీకి గురైందని బట్టబయలైంది.
“ప్రజల పన్నుల డబ్బు ఎక్కడికి పోతోందో ప్రజలు ఎందుకు చూడకూడదు?” అనే ఈ న్యాయమైన ప్రశ్న, రాజస్థాన్ దాటి దేశవ్యాప్తంగా ప్రతిధ్వనించడం ప్రారంభించింది. గ్రామీణ ప్రజల ఈ నిరంతర పోరాట ఫలితంగా, 2005లో భారత పార్లమెంటు దేశం మొత్తానికి వర్తించే చారిత్రాత్మకమైన ‘సమాచార హక్కు చట్టాన్ని’ (RTI) ఆమోదించింది.
చట్టం అనేది ఎప్పుడూ పార్లమెంటులోని ఏసీ గదుల్లోనే ప్రారంభం కాదు. సామాన్య ప్రజల రోజువారీ సమస్యలు, వారు అడిగే న్యాయమైన ప్రశ్నల నుంచే అవి పుట్టుకొస్తాయనడానికి ఈ సమాచార హక్కు చట్టమే అత్యుత్తమ ఉదాహరణ. అధికారంలో ఉన్నవారు చెప్పే సమాధానాలపై మాత్రమే ఆధారపడకుండా, ప్రశ్నించడం మొదలుపెట్టిన సామాన్యుల విజయం ఇది.
నేడు ప్రతి భారతీయ పౌరుడు ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లోని రికార్డులను అడిగి తెలుసుకునేందుకు, 30 రోజుల్లోగా ఆ సమాచారాన్ని పొందేందుకు ఈ చట్టం అధికారం కల్పిస్తోంది. ఒక చిన్న గ్రామంలోని గుడిసెలో పుట్టిన సామాన్యమైన ప్రశ్న, నేడు 140 కోట్లకు పైగా భారతీయుల ప్రజాస్వామ్య హక్కులను పరిరక్షించే గొప్ప ఆయుధంగా మారింది.
Leave a Reply