21 ఏళ్లు.. 25 విడతల చర్చలు! ఇంకా పరిష్కారం కాని భారత్-చైనా సరిహద్దు వివాదం! 2027లో తదుపరి భేటీ.. సరిహద్దు సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం ఎప్పుడు?

భారత్-చైనా మధ్య ఉన్న సరిహద్దు వివాదాన్ని పరిష్కరించేందుకు 21 ఏళ్లలో 25 విడతల చర్చలు జరిగాయి.

అయినప్పటికీ, ఇరు దేశాల మధ్య సరిహద్దును తుది స్థాయిలో నిర్ణయించేందుకు ఒప్పందం ఇంకా కుదరలేదు. గత 2026 ఆగస్టు 25వ తేదీన బీజింగ్‌లో భారత జాతీయ భద్రతా సలహాదారు అజిత్ దోవల్, చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్ యీ పాల్గొన్న 25వ విడత చర్చల్లో ఎనిమిది కీలక అంశాలపై ఏకాభిప్రాయం కుదిరింది. దీని ద్వారా సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో శాంతిని కాపాడటానికి, చర్చలను నిరంతరం ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి ఇరు దేశాలు అంగీకరించాయి.

ఈ సరిహద్దు వివాదంలో భూభాగానికి సంబంధించిన విభేదాలు ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ సమాచారం ప్రకారం, లడఖ్‌లో సుమారు 38,000 చదరపు కిలోమీటర్ల భారత భూభాగం చైనా ఆధీనంలో ఉంది. అంతేకాకుండా, 1963లో చైనా-పాకిస్థాన్ మధ్య కుదిరిన ఒప్పందం ద్వారా పాకిస్థాన్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ (PoK)లోని 5,180 చదరపు కిలోమీటర్ల భారత భూభాగాన్ని పాకిస్థాన్ చైనాకు అప్పగించిందని భారత్ చెబుతోంది. దీనిని భారత్ చట్టవిరుద్ధమైన చర్యగా పరిగణిస్తోంది. మరోవైపు, అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని సుమారు 90,000 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతం తమదేనని చైనా వాదిస్తోంది. భూభాగానికి సంబంధించిన ఈ విభేదాలే తుది సరిహద్దు ఒప్పందం కుదుర్చుకోవడంలో ప్రధాన సవాళ్లుగా నిలుస్తున్నాయి.

2026 ఆగస్టు చర్చల్లో కుదిరిన ఎనిమిది అంశాల ఒప్పందంలో.. సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో ఘర్షణలను నివారించేందుకు సమాచార మార్పిడి (కమ్యూనికేషన్) సదుపాయాలను మెరుగుపరచడం అత్యంత కీలకమైనది. తూర్పు, మధ్య సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో అదనంగా రెండు సైనిక హాట్‌లైన్ మార్గాలను, సీనియర్ సైనిక కమాండర్లు సమావేశమయ్యేందుకు అదనంగా రెండు ప్రదేశాలను ఏర్పాటు చేయడానికి ఇరు దేశాలు అంగీకరించాయి. సరిహద్దులో ఏదైనా ఉద్రిక్త పరిస్థితి తలెత్తితే, ఇప్పటికే ఉన్న దౌత్య, సైనిక మార్గాల ద్వారా వెంటనే చర్చలు జరపాలని కూడా నిర్ణయించారు. అలాగే, మూడు నిర్దిష్ట సరిహద్దు వాణిజ్య కేంద్రాలను తిరిగి తెరవడాన్ని, కైలాస మానస సరోవర యాత్ర ఏర్పాట్లను మెరుగుపరచడాన్ని ఇరు పక్షాలు స్వాగతించాయి.

2020 జూన్ నెలలో గల్వాన్ లోయలో ఇరు దేశాల సైనికుల మధ్య జరిగిన ఘర్షణ తర్వాత భారత్-చైనా సంబంధాల్లో తీవ్ర ఉద్రిక్తత నెలకొంది. ఆ తర్వాత బలగాల ఉపసంహరణ, సరిహద్దులో శాంతి పరిరక్షణ, ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను చక్కదిద్దడం వంటి ప్రయత్నాలు జరిగాయి. ప్రస్తుతం చర్చలు కొనసాగుతున్నప్పటికీ, ఏయే ప్రాంతాల్లో సరిహద్దును ముందుగా నిర్ణయిస్తారు, తుది ఒప్పందం ఎప్పుడు కుదురుతుంది అనే విషయంపై కచ్చితమైన గడువు ప్రకటించలేదు. తదుపరి దశలో ఇరు దేశాల ప్రత్యేక ప్రతినిధులు పాల్గొనే 26వ విడత చర్చలను 2027లో భారత్‌లో నిర్వహించేందుకు అంగీకారం కుదిరింది. అందువల్ల, సరిహద్దులో శాంతిని కాపాడే ప్రయత్నాలు ముందుకు సాగుతున్నప్పటికీ, ఏళ్ల తరబడి కొనసాగుతున్న ఈ సరిహద్దు సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం కనుగొనడం ఇప్పటికీ సవాలుగానే ఉంది.