యూపీఐ అందుబాటులోకి వచ్చిన తర్వాత దేశంలోని డిజిటల్ చెల్లింపుల వ్యవస్థలో భారీ వృద్ధి నమోదైంది. అత్యధిక ఆదాయం ఉన్నవారే కాకుండా, తక్కువ ఆదాయం ఉన్నవారు కూడా నేడు డిజిటల్ చెల్లింపుల వైపు మొగ్గు చూపుతున్నారు.
ఈ వృద్ధిని దృష్టిలో ఉంచుకుని, పన్ను చెల్లింపుదారుల ఆదాయానికి మరియు వారు ఖర్చు చేసే విధానానికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాలను గుర్తించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం తన డేటా ఆధారిత నిఘా వ్యవస్థను విస్తరించింది. దీనివల్ల ఇన్కమ్ టాక్స్ రిటర్న్స్లో (ITR) చూపిన ఆదాయం కంటే ఎక్కువ మొత్తంలో లావాదేవీలు జరిపే వారు కఠినమైన తనిఖీలను ఎదుర్కోవాల్సి రావచ్చు.
1961 ఆదాయపు పన్ను చట్టం ప్రకారం, ఆర్థిక లావాదేవీల స్టేట్మెంట్ల ఆధారంగా ఈ నిఘా కొనసాగుతుంది. బ్యాంకులు మరియు ఇతర ఆర్థిక సంస్థలు భారీ విలువ కలిగిన లావాదేవీలను నివేదిస్తాయి, ఇవి పన్ను చెల్లింపుదారుల ‘వార్షిక సమాచార నివేదిక’లో (AIS) పొందుపరచబడతాయి. ఆదాయంతో పాటు ఖర్చులపై కూడా ఆదాయపు పన్ను శాఖ దృష్టి సారిస్తుందనడానికి ఇది ఒక సూచన. ఒక వ్యక్తి ఖర్చులు వారి ప్రకటించిన ఆదాయం కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉంటే, పన్ను శాఖ దానిపై విచారణ చేపడుతుంది. ఐటీ రిటర్న్స్లోని సమాచారాన్ని ఇతర ఆర్థిక డేటాతో సరిపోల్చినప్పుడు పెద్ద తేడాలు కనిపిస్తే, సిస్టమ్ వెంటనే హెచ్చరికలను జారీ చేసేలా ఈ విధానాన్ని రూపొందించారు.
భారీగా డిజిటల్ లావాదేవీలు చేసే వారు, పన్ను శాఖ వెబ్సైట్ ద్వారా తమ ‘వార్షిక సమాచార నివేదికను’ (Annual Information Statement) క్రమం తప్పకుండా తనిఖీ చేసుకోవడం ఉత్తమం. ఏవైనా తప్పులు లేదా వ్యత్యాసాలు కనిపిస్తే వెంటనే అధికారుల దృష్టికి తీసుకెళ్లవచ్చు. ఒకవేళ బహుమతులు, రుణాలు లేదా పాత పొదుపు మొత్తాల ద్వారా భారీ ఖర్చులు చేస్తున్నట్లయితే, వాటికి సంబంధించిన సరైన పత్రాలను దగ్గర ఉంచుకోవడం ద్వారా అనవసరమైన పన్ను నోటీసులను నివారించవచ్చు.