నాగపంచమి అనేది నాగ దేవతలను అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో ఆరాధించే ఒక విశిష్టమైన పర్వదినం. ఈ పండుగతో ముడిపడి ఉన్న పురాణ గాథలలో ఆదిశేషుడికి (శేషనాగు) ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఉంది.
హిందూ సనాతన సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆదిశేషుడు వేల పడగలు కలిగిన దివ్యమైన నాగరాజు. జగద్రక్షకుడైన శ్రీమహావిష్ణువు క్షీరసాగరంలో శేషతల్పంపై శయనించే ‘అనంత శయన’ దృశ్యానికి హిందూ ధర్మంలో అత్యున్నత ఆధ్యాత్మిక విశిష్టత ఉంది.
పురాణాల ప్రకారం, సమస్త భూమండలాన్ని ఆదిశేషుడు తన పడగలపై మోస్తూ స్థిరంగా నిలుపుతున్నాడని వర్ణిస్తారు. సృష్టి స్థిరంగా ఉండటంలో శేషనాగు పాత్ర ఉందని చెప్పే ఈ నమ్మకం, తరతరాలుగా కథలు మరియు పౌరాణిక సంప్రదాయాల ద్వారా కొనసాగుతోంది. అందుకే నాగపంచమి పర్వదినాన ఆదిశేషుని పూజకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతనిస్తారు.
శేషనాగుకు ఆదిశేషుడు, అనంతుడు అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి. ‘అనంతుడు’ అంటే అంతం లేనిది, కాలస్వరూపం అని అర్థం. మహావిష్ణువు పాలకడలిలో ఆదిశేషునిపై శయనించిన దివ్య రూపాలు ఎన్నో ఆలయ శిల్పాలలో, చిత్రాలలో దర్శనమిస్తాయి.
అయితే సైన్స్ ప్రకారం, భూమి విశ్వంలో గురుత్వాకర్షణ శక్తి (Gravity) ప్రభావంతో తన చుట్టూ తాను తిరుగుతూ సూర్యుడి చుట్టూ పరిభ్రమిస్తోంది. కాబట్టి ఆదిశేషుడు భూమిని మోస్తున్నాడనే భావనను ఒక ఆధ్యాత్మిక, తాత్విక నమ్మకంగా అర్థం చేసుకోవాలి. నాగపంచమి అనేది ఈ ప్రాచీన విశ్వాసాలను, ప్రకృతి ఆరాధనతో కూడిన నాగపూజ సంప్రదాయాలను గుర్తుచేసుకునే ఒక పవిత్రమైన రోజు.