పహల్గామ్ దాడి నుండి జమ్మూ కాశ్మీర్ (J&K) భద్రతా ముఖచిత్రంలో గణనీయమైన మార్పు వచ్చింది. ఈ మధ్య కాలంలో లష్కరే తోయిబా (LeT) లేదా జైషే మహమ్మద్ (JeM) వంటి సంస్థల నుండి నిరంతరాయమైన ఉగ్రవాద దాడులు జరిగినట్లు ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు. ఈ మార్పు కేవలం అంచనా మాత్రమే కాదు, గణాంకాల ద్వారా కూడా నిరూపితమైంది.
CNAWS జమ్మూ కాశ్మీర్ టెర్రరిజం డేటాసెట్ ప్రకారం.. పహల్గామ్ దాడి తర్వాత, భద్రతా దళాలు (SFs) 19 ఉగ్రవాద వ్యతిరేక ఆపరేషన్లలో 30 మంది ఉగ్రవాదులను మట్టుబెట్టగా, 10 మంది సైనికులు వీరమరణం పొందారు. లోయ ప్రాంతంలో 20 మంది ఉగ్రవాదులు హతమవ్వగా, 5 గురు సైనికులు మరణించారు. జమ్మూ డివిజన్లో 10 మంది ఉగ్రవాదులు హతమవ్వగా, అక్కడ కూడా 5 గురు సైనికులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు.
బిగుసుకున్న ఉగ్రవాద వ్యతిరేక గ్రిడ్
గమనార్హం ఏమిటంటే, ఈ ఎన్కౌంటర్లన్నీ ఉగ్రవాదులు ప్రారంభించినవి కావు, ప్రభుత్వ బలగాలే ముందుగా చేపట్టిన చర్యల వల్ల జరిగినవి. గతంలో ఉగ్రవాద దాడులు మరియు ఎదురుదాడులు నిరంతరం జరుగుతుండేవి. కానీ ఇప్పుడు భద్రతా దళాలే ఏకపక్షంగా చొరవ తీసుకోవడం అనేది వారి కార్యాచరణ సామర్థ్యాన్ని సూచిస్తుంది. దీనికి కొన్ని కారణాలు ఉన్నాయి:
- జమ్మూ డివిజన్లో భద్రత పెంపు: ఆర్టికల్ 370 రద్దు తర్వాత కాశ్మీర్ లోయలో భద్రత పెరగడంతో, ఉగ్రవాదులు జమ్మూ డివిజన్లోని లొసుగులను వాడుకున్నారు. ఇప్పుడు భద్రతా దళాలు ఆ లొసుగులను సరిదిద్ది జమ్మూలో పటిష్టమైన వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేశాయి.
- నాయకత్వాన్ని కోల్పోవడం: 2023-2025 మధ్య కాలంలో LeT, JeM తమ అనుభవజ్ఞులైన కమాండర్లను కోల్పోయాయి. ముఖ్యంగా 2026 ఫిబ్రవరిలో జైషే కమాండర్ అతీక్-ఉర్-రెహమాన్ (సైఫుల్లా) హతమవ్వడం ఉగ్ర సంస్థలకు కోలుకోలేని దెబ్బ.
- స్థానిక రిక్రూట్మెంట్ నిలిచిపోవడం: జమ్మూ కాశ్మీర్లో స్థానికులు ఉగ్రవాదంలోకి చేరడం దాదాపు సున్నాకి చేరుకుందని ఆర్మీ చీఫ్ జనరల్ ఉపేంద్ర ద్వివేది కూడా ధృవీకరించారు.
- పాక్ వ్యూహ మార్పు: సరిహద్దు అవతలి నుండి ఐఎస్ఐ (ISI) తన వ్యూహాలను మారుస్తూ ఉండవచ్చు. నిశ్శబ్దంగా ఉండటం అంటే వెనక్కి తగ్గడం అని కాదు, కొత్త భౌగోళిక ప్రాంతాలు లేదా పద్ధతుల కోసం సిద్ధమవుతున్నారని అర్థం.
వ్యూహాత్మక మౌనం అంటే ఉగ్రవాద ముగింపు కాదు
చరిత్రను పరిశీలిస్తే, కాశ్మీర్ లోయలో ఒత్తిడి పెరిగినప్పుడు ఉగ్రవాదం జమ్మూ వైపు మళ్లింది. 2021లో ‘PAFF’ ద్వారా పూంచ్-రాజౌరి ప్రాంతాలను, 2024లో ‘కాశ్మీర్ టైగర్స్’ ద్వారా చెనాబ్ ప్రాంతాన్ని ఉగ్రవాదులు యాక్టివేట్ చేశారు. అలాగే, జమ్మూ కాశ్మీర్లో కార్యకలాపాలు కష్టమైనప్పుడు ‘ఇండియన్ ముజాహిదీన్’ (IM) పేరుతో భారత నగరాల్లో దాడులకు దిగారు. కాబట్టి, ఒకచోట అణచివేసినప్పుడు ఈ ఉగ్ర పర్యావరణ వ్యవస్థ మరో రూపంలోకి మారుతుంది.
హైబ్రిడ్ మిలిటెన్సీ – కొత్త ముప్పు
పెద్ద ముఠాలకు బదులుగా ఇప్పుడు ‘హైబ్రిడ్ మిలిటెన్సీ’, చిన్న సెల్స్ మరియు స్థానికంగా రిక్రూట్ అయిన ఆపరేటివ్ల నమూనా పెరుగుతోంది (గతేడాది ఎర్రకోట పేలుడు దీనికి ఉదాహరణ). ఇది వారి ఉనికిని గుర్తించడం కష్టతరం చేస్తుంది. బయటకి నిశ్శబ్దంగా కనిపిస్తున్నా, లోలోపల ఈ నెట్వర్క్లు తమను తాము మార్చుకుంటున్నాయి.
భారత భద్రతా సిద్ధాంత పరిణామం – ఆపరేషన్ సిందూర్
విధాన నిర్ణేతల కోసం సూచనలు:
- CASOs కొనసాగించాలి: ఇంటెలిజెన్స్ ఆధారిత గాలింపు చర్యలను (Cordon and Search Operations) ఆపకూడదు.
- జమ్మూకి సమాన ప్రాధాన్యత: లోయతో పాటు జమ్మూ ప్రాంతానికి, ముఖ్యంగా అడవులు ఎక్కువగా ఉన్న పూంచ్-రాజౌరి ప్రాంతాలకు అధిక ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.
- రాడికలైజేషన్ నియంత్రణ: సైనిక చర్యలతో పాటు, యువత ఉగ్రవాదం వైపు వెళ్లకుండా కౌంటర్-రాడికలైజేషన్ ప్రయత్నాలు చేయాలి.
- దేశవ్యాప్త నిఘా: జమ్మూ కాశ్మీర్ వెలుపల కూడా హైబ్రిడ్ మరియు చిన్న ఉగ్రవాద సెల్స్ను గుర్తించడానికి పటిష్టమైన నిఘా వ్యవస్థ అవసరం.