మనలో చాలామందికి సోఫాలో కూర్చుని టీవీ చూసి ఒక్కసారిగా లేచినప్పుడు లేదా ఉదయం పడక మీద నుండి లేవగానే ప్రపంచం తిరుగుతున్నట్లు అనిపిస్తుంది. కళ్లు బైర్లు కమ్మడం, కాళ్లు నిలకడగా లేకపోవడం వంటి అనుభూతిని మనం ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఎదుర్కొనే ఉంటాం.
చాలామంది దీనిని ఎండ వల్లనో లేదా సరిగ్గా తినకపోవడం వల్లనో జరుగుతుందని సాధారణంగా భావిస్తారు. కానీ, తరచుగా ఇలా జరగడం సాధారణ విషయం కాదని వైద్యులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఇది రక్తపోటులో (Blood Pressure) వచ్చే మార్పులను సూచించే ముఖ్యమైన లక్షణం. దీనిని వైద్య పరిభాషలో ఆర్థోస్టాటిక్ హైపోటెన్షన్ (Orthostatic Hypotension) అని పిలుస్తారు.
గురుత్వాకర్షణ vs రక్త ప్రసరణ: మనం కూర్చున్నప్పుడు లేదా పడుకున్నప్పుడు శరీరంలో రక్త ప్రసరణ సమాంతరంగా ఉంటుంది. కానీ హఠాత్తుగా లేచి నిలబడినప్పుడు, భూమి యొక్క గురుత్వాకర్షణ శక్తి మన శరీరంలోని రక్తాన్ని కాళ్ల వైపుకు లాగుతుంది. దీనివల్ల మెదడుకు చేరాల్సిన రక్త పరిమాణం మరియు వేగం తగ్గుతాయి. సాధారణంగా మన నాడీ వ్యవస్థ ఈ మార్పును గుర్తించి, గుండెను వేగంగా కొట్టుకునేలా చేస్తుంది. తద్వారా రక్త నాళాలు కుంచించుకుపోయి రక్తాన్ని మెదడుకు సరఫరా చేస్తాయి. ఈ ప్రక్రియ సరిగ్గా జరగనప్పుడు లేదా ఆలస్యమైనప్పుడు రక్తపోటు తగ్గి మనకు తల తిరుగుతుంది.
ప్రమాద సంకేతాలు: దీనికి శరీరంలో నీటి శాతం తగ్గడం (Dehydration) ప్రధాన కారణం. రక్తహీనత (Anemia), నాడీ వ్యవస్థ సమస్యలు ఉన్నవారిలో కూడా ఈ ఇబ్బంది ఎక్కువగా ఉంటుంది. వృద్ధులలో శరీర ప్రతిచర్యలు నెమ్మదిగా ఉండటం వల్ల వారు తరచుగా ఈ సమస్యకు గురవుతారు. మధ్య వయస్సులో ఇలా తరచుగా రక్తపోటు తగ్గడం, భవిష్యత్తులో వచ్చే ‘డిమెన్షియా’ (జ్ఞాపకశక్తి కోల్పోవడం) వంటి వ్యాధులకు సంకేతం కావచ్చని తాజా అధ్యయనాలు చెబుతున్నాయి.
నివారణ మార్గాలు:
- నిదానంగా లేవడం: పడక నుండి హఠాత్తుగా ఉలకకుండా, మెల్లగా లేచి పక్కనే కొన్ని సెకన్లు కూర్చుని, ఆపై రక్త ప్రసరణ సాధారణ స్థితికి వచ్చాక నడవడం మొదలుపెట్టాలి.
- నీరు తాగడం: రోజంతా సరిపడా నీరు తాగడం వల్ల శరీరంలో నీటి శాతం మరియు లవణాల సమతుల్యత దెబ్బతినదు.
తరచుగా ఈ సమస్య ఎదురైతే తప్పనిసరిగా వైద్యుని సంప్రదించాలి. తల తిరిగి కింద పడితే ఎముకలు విరగడం లేదా తలకు గాయమయ్యే ప్రమాదం ఉంది.