వాషింగ్టన్/టెహ్రాన్: దశాబ్దాలుగా ఇరాన్ అణ్వాయుధ ఆకాంక్షలను అణచివేయడానికి అమెరికా దౌత్యం, ఆంక్షలను ఆయుధాలుగా వాడుతూ వచ్చింది. కానీ, గత నెల రోజులుగా అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ ఉమ్మడి దళాలతో ఇరాన్ జరిపిన యుద్ధం.. ఊహించని మలుపు తిరిగింది. ఈ యుద్ధం వల్ల ఇరాన్ బలహీనపడటం పక్కన పెడితే, ప్రపంచానికే కీలకమైన ‘హార్ముజ్ జలసంధి’ (Strait of Hormuz) పై ఆ దేశానికి మునుపెన్నడూ లేని స్థాయిలో పట్టు దక్కింది. ఇది డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఇరాన్‌కు ఇచ్చిన అత్యంత శక్తివంతమైన ‘బహుమతి’ అని విశ్లేషకులు అభివర్ణిస్తున్నారు.
గేట్ కీపర్‌గా ఇరాన్.. అంతర్జాతీయ జలసంధికి ‘టోల్’ గండం!
ప్రపంచ చమురు, గ్యాస్ సరఫరాలో ఐదో వంతు (1/5th) వాటా ఈ ఇరుకైన హార్ముజ్ జలసంధి గుండానే సాగుతుంది. ఫిబ్రవరి 28న యుద్ధం ప్రారంభం కావడానికి ముందు వరకు ఇది ఒక అంతర్జాతీయ జలమార్గం. కానీ, కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం తర్వాత సీన్ మారిపోయింది.
- కొత్త నిబంధనలు: హార్ముజ్ గుండా వెళ్లే నౌకలు తమ సాయుధ దళాలతో సమన్వయం చేసుకోవాలని ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి స్పష్టం చేశారు. అంటే ఇప్పుడు ఇరాన్ అక్కడ ‘గేట్ కీపర్’గా మారిపోయింది.
- టోల్ వసూలు: యుద్ధం వల్ల దెబ్బతిన్న తమ దేశ పునర్నిర్మాణం కోసం, ఈ జలసంధి గుండా వెళ్లే నౌకలపై ‘ట్రాన్సిట్ ఫీజు’ (టోల్) వసూలు చేయాలని ఇరాన్ ప్రతిపాదించింది. ఆశ్చర్యకరంగా, ట్రంప్ కూడా ఇరాన్‌తో కలిసి ఈ ‘జాయింట్ వెంచర్’ టోల్ సిస్టమ్‌పై ఆసక్తి చూపుతున్నట్లు సమాచారం.
నౌకల ప్రయాణం.. ఇరాన్ మార్గదర్శకంలోనే!
సముద్రంలో అమర్చిన గనుల (Mines) నుంచి రక్షణ పొందాలంటే తమ నావికా దళం సూచించిన మార్గాల్లోనే వెళ్లాలని ఇరాన్ రెవల్యూషనరీ గార్డ్స్ ఆదేశాలు జారీ చేశాయి.
- ప్రవేశం: ఓమన్ సముద్రం నుంచి లారక్ ద్వీపానికి ఉత్తరం వైపుగా గల్ఫ్‌లోకి రావాలి.
- నిష్క్రమణ: గల్ఫ్ నుంచి లారక్ ద్వీపానికి దక్షిణం వైపుగా ఓమన్ సముద్రంలోకి వెళ్లాలి. ఈ నిబంధనల వల్ల అంతర్జాతీయ నౌకాయాన సంస్థలు, ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీలు తీవ్ర భయాందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. కాల్పుల విరమణ ప్రకటించినా, సాధారణ స్థితి ఇంకా రాలేదని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
ట్రంప్‌కు ఇది గెలుపా? ఓటమా?
సౌదీ అరేబియా వంటి గల్ఫ్ దేశాలకు హార్ముజ్ జలసంధి ఒక ‘రెడ్ లైన్’. చమురు ఎగుమతుల కోసం వారు ఈ మార్గంపైనే ఆధారపడతారు.
“ఒకవేళ ఈ జలసంధి పూర్తిగా ఇరాన్ చేతుల్లోకి వెళ్తే, అది అధ్యక్షుడు ట్రంప్‌కు పెద్ద ఓటమి అవుతుంది. దీనివల్ల ఇంధన ధరలు పెరిగి, అమెరికాలో రాబోయే ఎన్నికలపై కూడా ప్రభావం చూపుతుంది,” అని సౌదీ విశ్లేషకుడు అలీ షిహాబి హెచ్చరించారు.
శాంతినా? లేక వ్యూహాత్మక విరామమా?
ఈ రెండు వారాల కాల్పుల విరమణ కేవలం ఒక ‘టెస్ట్’ మాత్రమేనని ఎమిరేట్స్ పాలసీ సెంటర్ అధ్యక్షురాలు ఎబ్తేసామ్ అల్-కెత్బీ అభిప్రాయపడ్డారు. ఇది శాశ్వత ఒప్పందంగా మారకపోతే, రాబోయే రోజుల్లో మరింత ప్రమాదకరమైన మరియు సంక్లిష్టమైన యుద్ధానికి ఇది నాంది అవుతుందని ఆమె ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.
శుక్రవారం నుంచి ఇస్లామాబాద్‌లో అమెరికా-ఇరాన్ అధికారుల మధ్య జరగబోయే చర్చలే ఈ ఉత్కంఠకు తెర దించనున్నాయి. హార్ముజ్ జలసంధి మళ్ళీ స్వేచ్ఛా జలమార్గంగా మారుతుందా లేక ఇరాన్ గుప్పిట్లోకి వెళ్తుందా అన్నదే ఇప్పుడు అసలు ప్రశ్న!