పురాతన హిందూ దేవాలయాల్లోకి మనం అడుగుపెట్టగానే, అక్కడ ఉండే స్తంభాలకు ఎంతో ప్రాముఖ్యతనిచ్చి దైవంగా భావిస్తాము. వాటిని కేవలం రాతి కట్టడాలుగా కాకుండా, కళాఖండాలుగా మరియు ఆధ్యాత్మిక చిహ్నాలుగా చూస్తాము.
స్తంభాల ప్రాముఖ్యత – నిర్మాణం మరియు ఆధ్యాత్మికత: ప్రాచీన కాలంలో స్తంభాలను కేవలం భారాన్ని మోయడానికి (Load bearing) మాత్రమే నిర్మించలేదు. అవి ‘బ్రహ్మ తాళం’ అనే తత్వశాస్త్రం ప్రకారం నిర్మించబడ్డాయి.
- మంటపాలు: వేయి స్తంభాల మంటపం వంటివి చూసినప్పుడు, ఆ స్తంభాలే మంటపానికి పునాది అని మనకు అర్థమవుతుంది.
- తపస్సుకు చిహ్నం: స్తంభాలు భూమికి, ఆకాశానికి మధ్య అనుసంధానకర్తలుగా పరిగణించబడతాయి.
స్తంభాలపై కొలువై ఉన్న దైవత్వం: భక్తులు ఆలయ ప్రదక్షిణ చేసేటప్పుడు తమకు తెలియకుండానే ప్రతి దేవత ఆశీస్సులు పొందాలనే ఉద్దేశంతో స్తంభాలపై శిల్పాలను చెక్కారు.
- యాళి స్తంభాలు: ఇవి వీరత్వానికి, రక్షణకు చిహ్నాలు.
- నరసింహ స్వామి: స్తంభం అనగానే మనకు గుర్తొచ్చేది ప్రహ్లాదుడి కోసం స్తంభాన్ని చీల్చుకుని వచ్చిన నరసింహ మూర్తి. అందుకే స్తంభంలో దైవ శక్తి ఉంటుందని నమ్మకం.
- శివ రూపాలు: అనేక శివాలయాల్లో వీరభద్రుడు లేదా శివుని తాండవ రూపాలు స్తంభాలపై దర్శనమిస్తాయి.
- అవతారాలు: దశావతారాలు లేదా పురాణ గాథలను స్తంభాలపై ‘రాతిపై చెక్కిన కావ్యాలు’గా తీర్చిదిద్దారు.
స్తంభాల వెనుక ఉన్న సైన్స్: భక్తులు ఆలయ ప్రదక్షిణ చేసేటప్పుడు స్తంభాలను తాకడం ఒక ఆచారంగా వస్తోంది. దీనికి కారణం, స్తంభాలు విశ్వ శక్తిని (Cosmic Energy) గ్రహించి తమలో నిక్షిప్తం చేసుకుంటాయని నమ్మడం. స్తంభాలకు గంధం, కుంకుమ పెట్టి పూజించే సంప్రదాయం ఇప్పటికీ ఉంది.
దృశ్య విద్య (Visual Education): సామాన్య మానవుడు గర్భాలయంలోని మూలవిరాట్టును దర్శించుకోవడానికి ముందే, ఈ స్తంభాలపై ఉన్న శిల్ప కళను చూసి దైవత్వాన్ని అనుభూతి చెందాలి. ఇది ఒక రకమైన ‘విజువల్ ఎడ్యుకేషన్’.