బ్యాంకు ఖాతాల్లోని నగదుకు సంబంధించి తరచుగా ఒక ప్రశ్న తలెత్తుతుంది—ఖాతాదారుడు మరియు అతను నియమించిన నామినీ ఇద్దరూ మరణిస్తే, ఆ డబ్బుకు అసలు వారసుడు ఎవరు? ఇటువంటి పరిస్థితుల కోసం ఆర్బీఐ మరియు బ్యాంకింగ్ చట్టాలు స్పష్టమైన మార్గదర్శకాలను ఇచ్చాయి.
నిబంధనల ప్రకారం: ఖాతాదారుడు, నామినీ ఇద్దరూ మరణించిన పక్షంలో, బ్యాంకులోని నగదు సదరు వ్యక్తి యొక్క చట్టబద్ధమైన వారసులకు ఇవ్వబడుతుంది. నామినీ పాత్ర కేవలం ఒక ట్రస్టీగా మాత్రమే ఉంటుంది, అంటే అసలైన వారసులకు డబ్బును చేరవేసే మాధ్యమం మాత్రమే తప్ప, నామినీ ఆ డబ్బుకు అంతిమ యజమాని కాదు. దీనిని 1984లో సుప్రీంకోర్టు ‘సర్బతీ దేవి Vs ఉషా దేవి’ కేసులో ధ్రువీకరించింది.
వారసులను ఎలా గుర్తిస్తారు? వారసుల గుర్తింపు రెండు పద్ధతుల్లో జరుగుతుంది:
- విల్లు (Will): మరణించిన వ్యక్తి తన ఆస్తి ఎవరికి చెందాలనేది ‘విల్లు’ రాసి ఉంటే, దాని ఆధారంగా పంపిణీ జరుగుతుంది.
- వారసత్వ చట్టాలు: విల్లు లేని పక్షంలో, మతపరమైన వారసత్వ చట్టాలు (ఉదాహరణకు హిందూ వారసత్వ చట్టం, 1956) అమలవుతాయి. వారసత్వ నియమాలు మతాలను బట్టి మారుతుంటాయి.
డబ్బు పొందడానికి వారసులు మరణ ధృవీకరణ పత్రం (Death Certificate), గుర్తింపు కార్డులు మరియు లీగల్ హెయిర్ సర్టిఫికేట్ లేదా సక్సెషన్ సర్టిఫికేట్ వంటి పత్రాలను బ్యాంకులో సమర్పించాలి.
అన్క్లెయిమ్డ్ అకౌంట్ అంటే ఏమిటి? చాలా కాలం వరకు ఎవరూ క్లెయిమ్ చేయకపోతే, ఆ ఖాతా ‘అన్క్లెయిమ్డ్’ (Unclaimed) కేటగిరీలోకి వెళ్తుంది. ఆర్బీఐ నిబంధనల ప్రకారం, 10 ఏళ్ల వరకు ఎవరూ క్లెయిమ్ చేయని నగదును ‘డిపాజిటర్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ అవేర్నెస్ ఫండ్’ (DEAF)కి బదిలీ చేస్తారు. అయితే, ఆ తర్వాత కూడా అసలైన వారసులు ఎప్పుడైనా అవసరమైన పత్రాలతో దరఖాస్తు చేసుకుని డబ్బును పొందవచ్చు.
నామినీని నియమించకపోతే? ఖాతా తెరిచే సమయంలో నామినీని నియమించకపోయినా, ఖాతాదారుడి మరణానంతరం ఆ డబ్బు చట్టబద్ధమైన వారసులకు (తల్లిదండ్రులు, భార్య/భర్త లేదా పిల్లలకు) చెందుతుంది. అయితే, తామే వారసులమని నిరూపించడానికి అవసరమైన చట్టపరమైన పత్రాలను సమర్పించాల్సి ఉంటుంది.
జాయింట్ అకౌంట్ విషయంలో: ఒకవేళ జాయింట్ అకౌంట్ హోల్డర్లలో ఒకరు మరణిస్తే, రెండవ ఖాతాదారుడు ఆ ఖాతాను కొనసాగించవచ్చు. మరణించిన వ్యక్తి యొక్క డెత్ సర్టిఫికేట్ సమర్పించిన తర్వాత, బ్యాంకు రికార్డులను అప్డేట్ చేసి మరణించిన వారి పేరును తొలగిస్తుంది.