న్యూఢిల్లీ: అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లు ఇరాన్‌పై జరిపిన దాడుల్లో ఆ దేశ సుప్రీం లీడర్ అయతుల్లా అలీ ఖమేనీ మరణించినట్లు వార్తలు వస్తున్నాయి. ఈ ఉద్రిక్తతల నడుమ ఒకప్పుడు ఇరాన్, అమెరికాతో కలిసి పనిచేసిన చరిత్రను గుర్తు చేసుకోవాలి.
చారిత్రక నేపథ్యం: 1965 మరియు 1971 భారత్-పాక్ యుద్ధాల సమయంలో, అమెరికా సూచన మేరకు అప్పటి ఇరాన్ పాలకుడు మొహమ్మద్ రజా పహ్లావీ (షా) పాకిస్థాన్‌కు భారీగా సైనిక సాయం అందించారు. అమెరికా రహస్య పత్రాల ప్రకారం.. ఒకవేళ అప్పట్లో ఇరాన్ గనుక పాక్ పాలకుడు యాహ్యా ఖాన్‌కు అండగా నిలబడకపోతే, నేడు పాకిస్థాన్ ఉనికి ఉండేది కాదు లేదా దాని స్వరూపం పూర్తిగా మారిపోయేది.
1965 యుద్ధం – ఇరాన్ ‘ఆయుధ ఏజెంట్’ పాత్ర: 1965 యుద్ధం తర్వాత పాకిస్థాన్ పాశ్చాత్య దేశాల నుండి ఆయుధాలు పొందడం కష్టమైంది. అప్పుడు ఇరాన్ ఒక మధ్యవర్తిగా పనిచేసింది. పశ్చిమ జర్మనీ నుండి సుమారు 90 F-86 ఫైటర్ జెట్‌లు, క్షిపణులు మరియు మందుగుండు సామగ్రిని కొనుగోలు చేసి, వాటిని రహస్యంగా పాకిస్థాన్‌కు తరలించింది.
1971 సంక్షోభం – నిక్సన్ మరియు కిసింజర్ వ్యూహం: 1971 యుద్ధం సమయంలో పాకిస్థాన్ పరిస్థితి అత్యంత దయనీయంగా మారింది. అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడి భద్రతా సలహాదారు హెన్రీ కిసింజర్, అధ్యక్షుడు రిచర్డ్ నిక్సన్‌తో మాట్లాడుతూ.. “పాకిస్థాన్ ఆయుధ సరఫరా నిలిచిపోయింది, మనం ఇరాన్ ద్వారా సాయం చేయవచ్చా?” అని చర్చించారు. దీనికి నిక్సన్ అంగీకరించారు. ఇరాన్ నేరుగా యుద్ధంలోకి రాకుండా, జోర్డాన్ ద్వారా తన విమానాలను పాకిస్థాన్‌కు పంపి సాయం చేసింది.
1979 విప్లవం తర్వాత మార్పు: 1979 ఇస్లామిక్ విప్లవం తర్వాత ఇరాన్ విదేశీ విధానం పూర్తిగా మారిపోయింది. అమెరికాకు వ్యతిరేకంగా మారిన ఇరాన్, భారత్‌తో స్నేహపూర్వక సంబంధాలను కొనసాగిస్తూ వచ్చింది. అయితే నేడు మళ్ళీ ఇరాన్‌లో పాలన మార్పు (Regime Change) గురించి చర్చ జరుగుతున్న వేళ, పాత భౌగోళిక రాజకీయ సమీకరణాలు పునరావృతం అవుతాయా అన్నది ఆసక్తికరంగా మారింది.