భారతదేశానికి సుదీర్ఘమైన, సంపన్నమైన చరిత్ర ఉంది. శతాబ్దాలుగా అనేక సామ్రాజ్యాలు వివిధ ప్రాంతాలను ప్రభావితం చేశాయి. వాటిలో అత్యంత శక్తివంతమైనవి మొఘలులు మరియు బ్రిటిష్ వారు. 1500ల ప్రారంభం నుండి 1700ల మధ్యకాలం వరకు మొఘలులు, ఆ తర్వాత 1947 వరకు బ్రిటిష్ వారు భారతదేశంలోని మెజారిటీ ప్రాంతాలను పాలించారు. అయితే, ఒక రాష్ట్రం మాత్రం వీరిద్దరి నుండి స్వతంత్రంగా ఉంది. అదేంటో మీకు తెలుసా? ఈ వ్యాసంలో ఆ విశేషమైన ప్రాంతం యొక్క చరిత్రను తెలుసుకుందాం.
బ్రిటిష్ లేదా మొఘలుల పాలనలోకి వెళ్లని రాష్ట్రం ఏది?
గోవా భారతదేశంలో మొఘలులు లేదా బ్రిటిష్ వారి పాలన కిందకు రాని ఏకైక రాష్ట్రం. ఇది పోర్చుగీస్ వారి ఆధీనంలో ఉంది.
- పశ్చిమ భారతదేశంలో వ్యూహాత్మక ఓడరేవుగా ఉన్న గోవా కోసం ఎన్నో యుద్ధాలు జరిగాయి.
- 1510లో పోర్చుగీస్ అడ్మిరల్ అఫోన్సో డి అల్బుకెర్క్ గోవాను స్వాధీనం చేసుకుని, దానిని పోర్చుగీస్ ఇండియాకు ప్రధాన కార్యాలయంగా మార్చారు.
- క్రీ.పూ 250 నాటికి గోవా మౌర్య సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది. ఆ తర్వాత భోజ రాజులు (క్రీ.శ 300 – 600), కదంబ వంశం (1312 వరకు), ఆపై దక్కన్ ముస్లిం పాలకులు, విజయనగర సామ్రాజ్యం గోవాను పాలించాయి.
- మొఘలులు ఎందుకు స్వాధీనం చేసుకోలేదు?: మొఘలులు తమ ఉచ్ఛస్థితిలో ఉన్నప్పుడు కూడా ప్రధానంగా ఉత్తర భారతదేశానికే పరిమితమయ్యారు. పశ్చిమ తీరంలో పోర్చుగీస్ నౌకాదళం పటిష్టంగా ఉండటంతో గోవాను చేజిక్కించుకోవడం వారికి సాధ్యం కాలేదు.
- బ్రిటిష్ వారు ఎందుకు పాలించలేదు?: బ్రిటిష్ వారు ఆంగ్లో-పోర్చుగీస్ కూటమిని గౌరవిస్తూ, పోర్చుగీస్ వారి అధీనంలో ఉన్న గోవాపై దాడి చేయలేదు.
- పోర్చుగీస్ వారు గోవాను సుమారు 451 సంవత్సరాల పాటు పాలించారు. ఇది అక్కడి సంస్కృతి, వాస్తుశిల్పం మరియు ఆహారపు అలవాట్లపై తీవ్ర ప్రభావం చూపింది.
- 1961 డిసెంబర్ 19న భారత సైన్యం చేపట్టిన ‘ఆపరేషన్ విజయ్’ ద్వారా పోర్చుగీస్ పాలన ముగిసి, గోవా భారతదేశంలో విలీనమైంది.
మీకు తెలుసా?
- 1961 నుండి కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా ఉన్న గోవా, 1987 మే 30న పూర్తి స్థాయి రాష్ట్రంగా అవతరించింది. అందుకే ప్రతిఏటా మే 30ని ‘గోవా రాష్ట్ర అవతరణ దినోత్సవం’గా జరుపుకుంటారు.
- పోర్చుగీస్ వారు గోవాను ‘కాలనీ’ అని కాకుండా ‘విదేశీ ప్రావిన్స్’ (Overseas Provinces) అని పిలిచేవారు.
- 1928లో గోవా నేషనల్ కాంగ్రెస్ను స్థాపించిన ట్రిస్టావో డి బ్రగాన్జా కున్హాను ‘గోవా జాతీయవాద పితామహుడు’ అని పిలుస్తారు.
- ఆపరేషన్ విజయ్కు ముందు ‘ఆపరేషన్ చట్నీ’ అనే చిన్నపాటి నిఘా మిషన్ కూడా జరిగింది.
బ్రిటిష్ పాలన కిందకు రాని ఇతర ప్రాంతాలు ఏవి?
బ్రిటిష్ ఇండియాలో రెండు రకాల భూభాగాలు ఉండేవి:
- బ్రిటిష్ ఇండియా: నేరుగా బ్రిటిష్ వారు పాలించే ప్రాంతాలు.
- స్వదేశీ సంస్థానాలు (Princely States): స్థానిక రాజులు బ్రిటిష్ వారి పర్యవేక్షణలో పాలించే ప్రాంతాలు (హైదరాబాద్, మైసూర్, జమ్మూ కాశ్మీర్ వంటివి).
మణిపూర్ దాదాపు స్వతంత్రంగా ఉండగా, నాగాలాండ్ తెగలు తమ స్వంత అధికారాన్ని కలిగి ఉండేవి. అయితే గోవా మాత్రం ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా కూడా ఎప్పుడూ బ్రిటిష్ వారి పాలన కిందకు రాలేదు.
భారతదేశంలో విలీనం కావడానికి నిరాకరించిన నాలుగు సంస్థానాలు:
1947లో స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు చాలా సంస్థానాలు విలీన ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి, కానీ నాలుగు ప్రాంతాలు మొదట ప్రతిఘటించాయి:
- హైదరాబాద్: నిజాం స్వతంత్రంగా ఉండాలని లేదా పాకిస్థాన్లో చేరాలని అనుకున్నారు; ‘ఆపరేషన్ పోలో’ ద్వారా భారత్లో కలిసింది.
- జునాగఢ్: నవాబు పాకిస్థాన్ వైపు మొగ్గు చూపినా, ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా ప్రజలు భారత్ను ఎంచుకున్నారు.
- జమ్మూ కాశ్మీర్: మహారాజా స్వతంత్రంగా ఉండాలని కోరుకున్నారు, కానీ పాక్ దాడి చేయడంతో భారత్ సాయం కోరి విలీనమయ్యారు.
- భోపాల్: నవాబు మొదట స్వతంత్రంగా ఉండాలని భావించినా, 1949లో ఇండియన్ యూనియన్లో చేరారు.