భారతదేశ పౌర అణుశక్తి కార్యక్రమంలో సోమవారం ఒక చిరస్మరణీయ మైలురాయి నమోదైంది. తమిళనాడులోని కల్పక్కంలో ఉన్న దేశపు అత్యంత అధునాతన అణు రియాక్టర్ – ప్రోటోటైప్ ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్ (PFBR) – ‘క్రిటికాలిటీ’ (Criticality) స్థితిని చేరుకుంది. అంటే, ఈ రియాక్టర్‌లో నిరంతర అణు విచ్ఛిత్తి ప్రక్రియ విజయవంతంగా ప్రారంభమైంది. ఇది రియాక్టర్ పూర్తిస్థాయి కార్యకలాపాలకు ఒక అడుగు దూరంలో ఉందని సూచిస్తుంది.
ఈ పరిణామంపై ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ స్పందిస్తూ, ఇది భారత అణు ప్రయాణంలో ఒక మైలురాయి అని అభివర్ణించారు. “భారతదేశం తన అణు కార్యక్రమ రెండో దశలోకి అడుగుపెడుతూ ఒక కీలక నిర్ణయాత్మక అడుగు వేసింది. కల్పక్కంలో స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో నిర్మించిన PFBR క్రిటికాలిటీని సాధించింది,” అని ఆయన పేర్కొన్నారు. ఇది మన శాస్త్రవేత్తల మేధస్సుకు, ఇంజనీరింగ్ ప్రతిభకు నిదర్శనమని, భవిష్యత్తులో మనకున్న అపారమైన థోరియం నిల్వలను వినియోగించుకోవడానికి ఇది ఒక మార్గమని ఆయన అన్నారు.
ఏమిటీ క్రిటికాలిటీ?
అణు పరిభాషలో ‘క్రిటికాలిటీ’ అంటే.. బయటి నుండి ఎలాంటి ప్రేరణ అవసరం లేకుండా, రియాక్టర్‌లో అణు విచ్ఛిత్తి ప్రక్రియ తనంతట తానుగా నిరంతరాయంగా సాగే స్థితి. దీని అర్థం ఇప్పుడే విద్యుత్ ఉత్పత్తి మొదలైందని కాదు, కానీ ఒక అణు ప్లాంట్ పనిచేయడానికి ఇది అత్యంత కీలకమైన ఘట్టం.
PFBR ప్రత్యేకతలు:
- సామర్థ్యం: 500 మెగావాట్ల విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం.
- సాంకేతికత: ఇది సోడియం-కూల్డ్ ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్. దీన్ని తయారు చేయడానికి దాదాపు రెండు దశాబ్దాల సమయం పట్టింది.
- నిర్మాణం: దీనిని భారతీయ నాభికియా విద్యుత్ నిగమ్ లిమిటెడ్ (BHAVINI) నిర్మించింది.
- అక్షయ పాత్ర: సాధారణ రియాక్టర్లు ఇంధనాన్ని ఖర్చు చేస్తాయి, కానీ ఈ ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్లు తాము వినియోగించే ఇంధనం కంటే ఎక్కువ ఇంధనాన్ని (ప్లుటోనియం) ఉత్పత్తి చేస్తాయి. అందుకే దీన్ని శక్తి రంగంలో ‘అక్షయ పాత్ర’గా పిలుస్తారు.
హోమీ బాభా కల సాకారం:
భారత అణు పితామహుడు హోమీ జహంగీర్ బాభా కలలుగన్న మూడు దశల అణు విద్యుత్ కార్యక్రమంలో ఇది రెండో దశ. అటామిక్ ఎనర్జీ కమిషన్ ఛైర్మన్ డాక్టర్ అజిత్ కుమార్ మొహంతి మాట్లాడుతూ, “మొదటి దశలోని ప్రెషరైజ్డ్ హెవీ వాటర్ రియాక్టర్ల నుండి వచ్చే వ్యర్థ ఇంధనాన్ని పునరుద్ధరించి ఇందులో వాడుతాము. తద్వారా మూడో దశలో థోరియం ఆధారిత రియాక్టర్ల వినియోగానికి మార్గం సుగమం అవుతుంది,” అని వివరించారు.
ప్రపంచ వేదికపై భారత్:
ప్రస్తుతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా రష్యా మాత్రమే వాణిజ్యపరంగా ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్‌ను నడుపుతోంది. ఇప్పుడు ఆ అరుదైన దేశాల జాబితాలో భారత్ చేరింది. ఇతర దేశాలు ఈ సాంకేతికత సంక్లిష్టత మరియు ఖర్చు కారణంగా వెనకడుగు వేసినా, భారత్ స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో విజయం సాధించింది.
2070 నాటికి ‘నెట్ జీరో’ (కర్బన ఉద్గారాల రహిత) లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలన్న భారత సంకల్పానికి ఈ విజయం ఎంతో బలాన్ని ఇస్తుంది. 2047 నాటికి 100 గిగావాట్ల అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని సాధించాలన్న ప్రభుత్వ లక్ష్యంలో ఈ PFBR కీలక పాత్ర పోషించనుంది.