ఒత్తిడి, వేగం మరియు విపరీతమైన దడ కలిగిన నేటి కాలంలో మనసును ప్రశాంతంగా ఉంచుకోవడం అతిపెద్ద సవాలు. అది ఆఫీసు పనైనా లేదా జీవితంలో అకస్మాత్తుగా వచ్చే సంక్షోభమైనా.. అటువంటి క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో మనల్ని మనం స్థిరంగా ఉంచుకోవడానికి భగవాన్ బుద్ధుడు చెప్పిన ఈ మార్గాలను ప్రతి ఒక్కరూ అనుసరించాలి.
చుట్టూ గందరగోళం, పని ఒత్తిడి ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు మన బుద్ధి మొద్దుబారిపోతుంది. సమస్యలన్నీ మనల్ని చుట్టుముట్టినట్లు అనిపించి ఊపిరాడనట్లు అవుతుంది. ఈ చక్రవ్యూహం నుండి బయటపడలేమన్న భయం మనసును నిరాశకు గురిచేస్తుంది. అటువంటప్పుడు బుద్ధుడు చెప్పిన ఈ ఐదు నియమాలను గుర్తుంచుకోండి:
1. శ్వాస గతిపై దృష్టి పెట్టండి: ఒత్తిడి పెరిగినప్పుడు గుండె వేగం పెరుగుతుంది. మన ఆలోచనలు, మన శ్వాస యొక్క లయ పరస్పరం కలవనప్పుడు చేసే పనులన్నీ చెడిపోతాయి. అందుకే బుద్ధుడు శ్వాసపై దృష్టి కేంద్రీకరించడానికి అధిక ప్రాధాన్యతనిచ్చారు. ఒత్తిడి పెరిగినప్పుడు అన్ని పనులు ఒక నిమిషం ఆపి, దీర్ఘంగా శ్వాస తీసుకోండి. శ్వాస లోపలికి వెళ్తున్నప్పుడు, బయటకు వస్తున్నప్పుడు గమనించండి. ఇలా చేయడం వల్ల మనసు భవిష్యత్తు చింతలు లేదా భూతకాలపు ఆలోచనల నుండి బయటపడి ‘వర్తమానం’లోకి వస్తుంది.
2. ఈ రోజులు కూడా గడిచిపోతాయి!: బుద్ధుని బోధనలలో రెండో ముఖ్యమైన సందేశం ‘అనిశ్చితి’. ప్రపంచంలో ఏదీ శాశ్వతం కాదు. సుఖం శాశ్వతం కాదు, దుఃఖం శాశ్వతం కాదు. ఈ విషయాన్ని మనసులో బలంగా నాటుకున్న వ్యక్తికి ఒత్తిడిని ధైర్యంగా ఎదుర్కొనే శక్తి లభిస్తుంది. ప్రస్తుత కష్టకాలం తాత్కాలికమేనన్న స్పృహ మనల్ని భయాల నుండి బయటపడేస్తుంది.
3. ‘ప్రతిస్పందించండి’, ‘ప్రతిచర్య’ వద్దు (Respond, don’t React): ఒత్తిడి వచ్చినప్పుడు మనం సాధారణంగా చిరాకు పడతాం లేదా భయపడతాం (ఇది ప్రతిచర్య/Reaction). పరిస్థితికి, మీ చర్యకు మధ్య కొంచెం ‘విరామం’ (Gap) ఇవ్వండి అని బుద్ధుడు అంటారు. నిర్ణయం తీసుకునే ముందు మనసులో 10 వరకు అంకెలు లెక్కించండి. ఈ చిన్న విరామం మీకు పరిస్థితిని తటస్థంగా చూడటానికి మరియు ప్రశాంతంగా ‘ప్రతిస్పందించడానికి’ (Respond) సహాయపడుతుంది. కోపంలో లేదా అతి సంతోషంలో తీసుకునే తప్పుడు నిర్ణయాలను దీనివల్ల నివారించవచ్చు.
4. ఏది మీ అదుపులో ఉందో, దానిపైనే దృష్టి పెట్టండి: చాలాసార్లు మన చేతుల్లో లేని విషయాల గురించి లేదా అసలు జరగని విషయాల గురించి ఆందోళన చెందుతుంటాం. దానికి బదులుగా, వర్తమానంలో మీ నియంత్రణలో ఉన్న విషయాలపై దృష్టి పెట్టండి. దీనివల్ల మీ సగం ఒత్తిడి దూరమవుతుంది. ఒత్తిడి కలిగినప్పుడు మిమ్మల్ని మీరు ప్రశ్నించుకోండి- “ఈ క్షణంలో నా చేతుల్లో ఏముంది?”. మీ అదుపులో లేని దాని గురించి చింతించడం మానేసి, మీరు చేయగలిగిన దానిపై దృష్టి సారించండి.
5. మధ్యే మార్గం (The Middle Path): అతి ఉత్సాహం లేదా అతి నిరాశ.. ఈ రెండూ ఒత్తిడిని పెంచుతాయి. పనిలో మిమ్మల్ని మీరు అంకితం చేసుకుంటున్నప్పుడు మీ మానసిక ఆరోగ్యాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయకండి. సమతుల్యతను కాపాడుకోవడమే ‘మధ్యే మార్గం’. కోపం లేదా ఆందోళనలో తీవ్రమైన నిర్ణయాలు తీసుకోకుండా, మధ్యే మార్గం కోసం ప్రయత్నించండి. ప్రశాంతమైన మనసుతో చూస్తే మీకు ఆ మార్గం కనిపిస్తుంది, దానివల్ల మనసుపై ఒత్తిడి తగ్గుతుంది.
భగవాన్ బుద్ధుడు ఇలా అంటారు, “మహాసముద్రం పైభాగంలో ఎన్ని అలలు ఉన్నా లోపల అడుగు భాగం ఎలా ప్రశాంతంగా ఉంటుందో, మన మనసు కూడా అలాగే ఉండాలి.” ఒత్తిడి అనేది బాహ్య ప్రపంచంలో భాగం, కానీ ప్రశాంతత అనేది మీ వ్యక్తిగత ఎంపిక. బుద్ధుని మార్గంలో నడవడమంటే సన్యాసం తీసుకోవడం కాదు, పోరాట సమయంలో కూడా మనల్ని మనం (Awareness) కోల్పోకుండా ఉండటమే.