పొలిటికల్ డెస్క్: ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ నేతృత్వంలోని ఎన్డీయే ప్రభుత్వం 12 ఏళ్ల పాలనలో ఎన్నడూ లేని విధంగా ఒక బిల్లు (131వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు) లోక్సభలో వీగిపోయింది. మహిళలకు 33 శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పించాలనే అంశంపై ఏకాభిప్రాయం ఉన్నప్పటికీ, అది అమలు చేసే ‘పద్ధతి’పైనే ఇప్పుడు రాజకీయ యుద్ధం నడుస్తోంది. ప్రస్తుతం ఉన్న 543 లోక్సభ స్థానాల్లోనే వెంటనే రిజర్వేషన్లు ఎందుకు అమలు చేయలేరు? అనే ప్రశ్న ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా వినిపిస్తోంది.
ప్రభుత్వ ప్లాన్ ఏంటి? ఎందుకు విఫలమైంది?
ప్రభుత్వం లోక్సభ స్థానాలను ఏకంగా 50 శాతం పెంచి, 543 నుండి 816కి (గరిష్టంగా 850) చేర్చాలని ప్రతిపాదించింది. ఈ కొత్తగా ఏర్పడే అదనపు స్థానాల ద్వారా మహిళలకు కోటా ఇవ్వాలన్నది ప్రభుత్వ ఆలోచన. అయితే, పాత జనగణన (2011) డేటాను ఉపయోగించి హడావిడిగా నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (Delimitation) చేయడాన్ని విపక్షాలు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాయి.
విపక్షాల కౌంటర్ ఆఫర్: ‘స్ట్రెయిట్’ రిజర్వేషన్!
బిల్లు వీగిపోయిన మరుసటి రోజే తమిళనాడు అధికార పార్టీ DMK ఒక ప్రైవేట్ మెంబర్ బిల్లును ప్రతిపాదించింది.
- డైరెక్ట్ కోటా: నియోజకవర్గాల సంఖ్య పెంచకుండా, పునర్విభజనతో ముడిపెట్టకుండా.. ప్రస్తుతం ఉన్న 543 సీట్లలోనే వచ్చే ఎన్నికల నుండి 33% కోటా అమలు చేయాలని డీఎంకే ఎంపీ విల్సన్ ప్రతిపాదించారు.
- రాహుల్ గాంధీ స్పందన: “పాత బిల్లును ఇప్పుడే తీసుకురండి, సెకనులో పాస్ చేయడానికి మేము సిద్ధం” అంటూ లోక్సభలో విపక్ష నేత రాహుల్ గాంధీ స్పష్టం చేశారు.
అసలు అడ్డంకి ఏంటి? 2023 చట్టం ఏం చెబుతోంది?
నిజానికి మహిళా రిజర్వేషన్లు ఇప్పటికే చట్టంగా మారాయి (నారీ శక్తి వందన్ అధినియం, సెప్టెంబర్ 2023). ఇది రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 334Aగా చేర్చబడింది. కానీ అందులో ఒక నిబంధన ఉంది:
- ముందుగా కొత్త జనగణన (Census) జరగాలి.
- ఆ తర్వాత నియోజకవర్గాల పునర్విభజన జరగాలి.
- అప్పుడు మాత్రమే రిజర్వేషన్లు అమలులోకి వస్తాయి. ఈ లెక్కన చూస్తే 2034 కంటే ముందు కోటా అమలు కావడం అసాధ్యం. ఈ నిబంధనే ఇప్పుడు పెద్ద అడ్డంకిగా మారింది.
OBC కోటా: తెర వెనుక అసలు చిక్కుముడి!
మహిళా రిజర్వేషన్లలో OBC మహిళలకు ప్రత్యేక కోటా ఉండాలన్నది ఎస్పీ, ఆర్జేడీ, కాంగ్రెస్ పార్టీల ప్రధాన డిమాండ్. కానీ ఇక్కడ ఒక రాజ్యాంగపరమైన లోపం ఉంది:
- ప్రస్తుత స్థితి: రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 330, 332 ప్రకారం కేవలం SC, STలకు మాత్రమే చట్టసభల్లో రిజర్వేషన్లు ఉన్నాయి. OBCలకు రాజకీయ రిజర్వేషన్లు లేవు.
- చిక్కుముడి: చట్టసభల్లో OBCలకు రిజర్వేషన్లు లేకుండా, మహిళా కోటాలో వారికి సబ్-కోటా ఇవ్వడం రాజ్యాంగబద్ధంగా అసాధ్యం. దీనికి ముందుగా ఒక సవరణ చేయాలి.
- డేటా సమస్య: OBCల జనాభా ఎంత అనేదానిపై స్పష్టమైన గణాంకాలు లేవు. ప్రస్తుతం జరుగుతున్న 2026 జనగణనలో తొలిసారిగా కుల గణన (Caste Census) చేస్తున్నారు. దీని ఫలితాలు రావడానికి మరో రెండేళ్లు పడుతుంది.
దక్షిణాది రాష్ట్రాల భయం!
కేవలం జనాభా ప్రాతిపదికన నియోజకవర్గాల పునర్విభజన జరిగితే, జనాభా నియంత్రణను పాటించిన దక్షిణాది రాష్ట్రాలు తమ ఎంపీ సీట్లను కోల్పోయే ప్రమాదం ఉందని డీఎంకే అధినేత ఎం.కె. స్టాలిన్ వంటి నేతలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఇది ఉత్తరాది రాష్ట్రాలకు రాజకీయంగా లాభం చేకూరుస్తుందని వారి వాదన.