ప్రతి ఏటా ఎండలు రికార్డులను తిరగరాస్తున్నాయి. పారా 45°C లేదా 48°C దాటినప్పుడు “ఈ ఎండలో బయటకు వెళ్తే ప్రాణాలు పోతాయి” అని మనం అనుకుంటాం. అయితే శాస్త్రీయంగా మరియు వైద్యపరంగా ఈ ‘ప్రమాదకర ఉష్ణోగ్రత’ అంటే ఏమిటి? మన శరీరం ఎంత వేడిని తట్టుకోగలదు?
శరీర ఉష్ణోగ్రత – కీలక అంశాలు:
- బాహ్య ఉష్ణోగ్రత: పర్యావరణంలో మనం అనుభవించే ఎండ.
- అంతర్గత ఉష్ణోగ్రత (Core Temperature): గుండె, కాలేయం, మెదడు వంటి అవయవాల లోపల ఉండే వేడి. ఆరోగ్యకరమైన మనిషికి ఇది 36.5°C నుండి 37.5°C (98.6°F) మధ్య ఉండాలి.
- శరీరం ఎలా చల్లబడుతుంది? బయట వేడి పెరిగినప్పుడు, మెదడు (హైపోథాలమస్) సంకేతాలను పంపి చెమట ద్వారా శరీరాన్ని చల్లబరుస్తుంది.
మానవ శరీరం ఎంత వేడిని తట్టుకోగలదు? సాధారణంగా మనిషి 35°C నుండి 40°C బాహ్య ఉష్ణోగ్రతను తట్టుకోగలడు. గాలిలో తేమ (Humidity) తక్కువగా ఉంటే, 45°C నుండి 50°C వరకు కూడా తట్టుకునే అవకాశం ఉంది. కానీ, ఉష్ణోగ్రత 50°C దాటితే అది ప్రాణాంతకం.
‘వెట్ బల్బ్ ఉష్ణోగ్రత’ (Wet Bulb Temperature) – అసలైన ప్రమాదం: కేవలం ఉష్ణోగ్రత మాత్రమే కాదు, తేమ (Humidity) కూడా కీలకం. ఉష్ణోగ్రత 35°C ఉండి, తేమ 100% ఉంటే లేదా ఉష్ణోగ్రత 46°C ఉండి తేమ 50% ఉంటే, అది మానవ మనుగడకు అంతిమ సరిహద్దు. ఈ స్థితిలో చెమట ఆవిరి కాక, శరీర కూలింగ్ సిస్టమ్ విఫలమవుతుంది. దీనివల్ల కొద్ది గంటల్లోనే మరణం సంభవించవచ్చు.
అవయవాలపై ప్రభావం: శరీర అంతర్గత ఉష్ణోగ్రత 40°C (104°F) దాటితే శరీరంలోని అవయవాలు విఫలమవ్వడం మొదలవుతుంది:
- మెదడు: వాపు రావడం, స్పృహ కోల్పోవడం మరియు మాట తడబడటం.
- గుండె: శరీర ఉష్ణోగ్రతను తగ్గించడానికి గుండె అతివేగంగా రక్తాన్ని పంప్ చేయాల్సి వస్తుంది, దీనివల్ల గుండెపోటు వచ్చే అవకాశం ఉంది.
- కిడ్నీ & కాలేయం: తీవ్రమైన డీహైడ్రేషన్ వల్ల రక్తం చిక్కబడుతుంది, కిడ్నీలు విషతుల్యాలను ఫిల్టర్ చేయలేక విఫలమవుతాయి.
- కణాలు (Cells): అతి వేడికి శరీరంలోని ప్రోటీన్లు ఉడికిపోయినట్లు (Denature) మారి, కణాలు లోపలి నుంచే నశిస్తాయి.
హీట్ స్ట్రోక్ దశలు:
- హీట్ క్రాంప్స్: కండరాల నొప్పి, తిమ్మిర్లు మరియు అధిక చెమట పట్టడం.
- హీట్ ఎగ్జాషన్: తల తిరగడం, బలహీనత, తలనొప్పి, వాంతులు. శరీర ఉష్ణోగ్రత 38°C – 39°C కి చేరుకుంటుంది.
- హీట్ స్ట్రోక్: 40°C కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత, చెమట పట్టడం ఆగిపోవడం, స్పృహ తప్పడం. ఇది అత్యవసర వైద్య పరిస్థితి.
ముందస్తు జాగ్రత్తలు:
- నీరు: దాహం వేయకపోయినా ప్రతి అరగంటకు ఒకసారి నీరు, ORS, నిమ్మరసం లేదా మజ్జిగ తీసుకోవాలి.
- సమయం: మధ్యాహ్నం 12 నుండి సాయంత్రం 4 గంటల మధ్య బయటకు వెళ్లడం మానేయాలి.
- దుస్తులు: కాటన్, లేత రంగు వదులైన దుస్తులను ధరించాలి.
- లక్షణాలు: తల తిరగడం లేదా వాంతులు వచ్చినట్లు అనిపిస్తే వెంటనే నీడలోకి వెళ్లి, శరీరంపై చల్లని నీటిని చల్లుకోవాలి.
ఈ సమాచారం కేవలం అవగాహన కోసం మాత్రమే. తీవ్రమైన లక్షణాలు ఉంటే వెంటనే వైద్యులను సంప్రదించండి.