గత మూడు నెలలుగా ప్రపంచ వాణిజ్య మార్కెట్ను, ఇంధన రంగాన్ని తీవ్ర ఆందోళనకు గురిచేసిన అంతర్జాతీయ ఉద్రిక్తతలకు ఎట్టకేలకు తెరపడింది. ఎన్నో వారాలుగా సాగుతున్న అమెరికా – ఇరాన్ మధ్య చర్చలు సఫలీకృతమై, ఇరు దేశాల మధ్య అధికారికంగా కుదిరిన అవగాహన ఒప్పందం (MoU) ద్వారా యుద్ధం అధికారికంగా ముగిసింది.
ఈ పరిణామం వల్ల అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ముడి చమురు (క్రూడ్ ఆయిల్) ధరలు ఊహించని వేగంతో పతనం కావడం ప్రారంభించాయి. గల్ఫ్ ప్రాంతంలో ప్రశాంతత నెలకొనడంతో, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో చమురు ధరలు మూడు నెలల తర్వాత మొదటిసారిగా బారెల్కు 80 డాలర్ల కంటే కిందికి పడిపోయి ఇన్వెస్టర్లను ఆశ్చర్యపరిచాయి.
కానీ, “అంతర్జాతీయంగా ముడి చమురు ధరలు బారెల్కు 120 డాలర్ల నుండి 80 డాలర్ల లోపుకు తగ్గినప్పటికీ, కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశీయంగా పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలను ఎందుకు తగ్గించడం లేదు?” అనేది ప్రస్తుతం సామాన్య ప్రజల ముందున్న అతిపెద్ద ప్రశ్న. దీనితో పాటు మార్కెట్లో నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు కూడా ఎందుకు తగ్గడం లేదు? ఈ విషయంలో భారతదేశం ఎలాంటి ఇరకాటంలో చిక్కుకుందో వివరంగా చూద్దాం.
హార్ముజ్ జలసంధిలో పునరుద్ధరించబడిన నౌకాయానం:
అమెరికా – ఇరాన్ శాంతి ఒప్పందంలో అత్యంత కీలకమైన అంశం ఏమిటంటే.. ఇరాన్ చమురు నౌకలు, ఆ దేశ రేవులపై అమెరికా నౌకాదళం విధించిన సముద్ర దిగ్బంధనాన్ని (Naval Blockade) తక్షణమే పూర్తిగా ఎత్తివేయడం. దీని ఫలితంగా, గత కొన్ని నెలలుగా నిలిచిపోయిన ఇరాన్ చమురు ట్యాంకర్లు, అంతర్జాతీయ సముద్ర వాణిజ్యానికి జీవనాడి లాంటి ‘హార్ముజ్ జలసంధి’ (Strait of Hormuz) ద్వారా ఇప్పుడు ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా స్వేచ్ఛగా రాకపోకలు సాగిస్తున్నాయి.
గత ఆదివారం శాంతి ఒప్పందం గురించిన ప్రాథమిక ప్రకటన వచ్చినప్పటి నుండి, హార్ముజ్ జలసంధి గుండా ప్రయాణించే అంతర్జాతీయ నౌకల సంఖ్య కేవలం 4 నుండి ఏకంగా 29 కి (నిన్నటి గణాంకాల ప్రకారం) పెరిగింది. దీనిని బట్టి ప్రపంచ దేశాల చమురు అవసరాలలో ఐదో వంతు (1/5th) సరఫరాను నియంత్రించే హార్ముజ్ మార్గం మళ్లీ సాధారణ స్థితికి చేరుకుందని స్పష్టమవుతోంది.
భారీగా పతనమైన ముడి చమురు ధరలు:
అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్ ట్రంప్ మరియు పాకిస్తాన్, ఖతార్ వంటి దేశాల మధ్యవర్తిత్వ ప్రయత్నాల వల్ల ఈ కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం అమలులోకి వచ్చింది. దీనివల్ల అంతర్జాతీయ బెంచ్మార్క్ అయిన ‘బ్రెండ్ క్రూడ్ ఆయిల్’ ధర గతంలో 120 డాలర్ల కంటే ఎక్కువగా ఉండగా, ప్రస్తుతం అది కేవలం 78.50 డాలర్ల కనిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది.
అదేవిధంగా, అమెరికాకు చెందిన డబ్ల్యూటీఐ (WTI) ముడి చమురు ధర కూడా 76 డాలర్లకు పడిపోయింది. యుద్ధం గరిష్ట స్థాయిలో ఉన్నప్పుడు 118 డాలర్ల వరకు ఎగబాకి ప్రపంచ దేశాలను ద్రవ్యోల్బణ భయంతో వణికించిన చమురు ధరలు, ఇప్పుడు 80 డాలర్ల కంటే కిందికి చేరాయి.
భారతదేశంలో పెట్రోల్ ధరలు ఎందుకు తగ్గడం లేదు?
అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ముడి చమురు ధరలు ఈ స్థాయిలో తగ్గినప్పటికీ, ప్రభుత్వ రంగ చమురు సంస్థలైన IOCL, BPCL మరియు HPCL లు దేశీయంగా పెట్రోల్, డీజిల్ ధరల తగ్గింపుపై ఇప్పటివరకు ఎలాంటి ప్రకటన చేయకుండా మౌనం వహించడం సామాన్య ప్రజలలో తీవ్ర అసంతృప్తిని, ప్రశ్నలను రేకెత్తిస్తోంది. దీని వెనుక ఉన్న వాణిజ్య, ఆర్థిక కారణాలను కేంద్ర పెట్రోలియం శాఖ మరియు ఆర్థిక నిపుణులు ఈ క్రింది విధంగా వివరిస్తున్నారు:
నష్టాల భర్తీ (Marketing Margins): గత కొన్ని నెలలుగా గల్ఫ్ యుద్ధం కారణంగా ముడి చమురు ధరలు విపరీతంగా పెరిగినప్పుడు, భారతీయ చమురు సంస్థలు ఆ భారాన్ని వెనువెంటనే వినియోగదారులపై వేయకుండా తామే భరించాయి. దీనివల్ల ఆయా కంపెనీలకు సంభవించిన భారీ ఆర్థిక నష్టాలను పూడ్చుకోవడానికి మరియు తమ లాభాల శాతాన్ని (Marketing Margins) పునరుద్ధరించుకోవడానికి ప్రస్తుత ధరల తగ్గుదలను వాడుకుంటున్నాయి.
అదనపు ఖర్చులు: రిటైల్ ఇంధన ధరలు కేవలం ముడి చమురు ధరలపై మాత్రమే ఆధారపడి ఉండవు. చమురు శుద్ధి ఖర్చులు (Refining Margins), అంతర్జాతీయ సముద్ర రవాణా ఛార్జీలు (Freight Costs), అమెరికన్ డాలర్తో పోలిస్తే భారత రూపాయి విలువ మరియు కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఎక్సైజ్ సుంకాలు/వాట్ పన్నులపై ఆధారపడి తుది ధర ఖరారవుతుంది.
వ్యూహాత్మక నిల్వల పునరుద్ధరణ: యుద్ధ భయాలు తొలగిపోవడంతో ప్రపంచ దేశాలన్నీ తమ అత్యవసర చమురు నిల్వలను (Strategic Petroleum Reserves) మళ్లీ నింపుకోవడానికి పోటీ పడతాయి. దీనివల్ల మార్కెట్లో ఒక్కసారిగా డిమాండ్ పెరిగి ధరలు మళ్లీ మారే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల ఈ అంతర్జాతీయ రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులు పూర్తిగా స్థిరపడిన (Stabilize) తర్వాతే చమురు సంస్థలు ఆ లాభాలను ప్రజలకు బదిలీ చేస్తాయని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు.
ఉత్పత్తి పరమైన సమస్యలు ఇంకా ఉన్నాయి:
హార్ముజ్ జలసంధి తెరుచుకున్నప్పటికీ, చమురు మరియు సహజ వాయువు ఎగుమతులు రాత్రికి రాత్రే పెరగవు. ఎందుకంటే మధ్యప్రాచ్య (మిడిల్ ఈస్ట్) దేశాలలో యుద్ధం కారణంగా మూతపడిన చమురు బావులను తిరిగి ప్రారంభించడానికి సమయం పడుతుంది. ముఖ్యంగా, ఖతార్ గ్యాస్ ఫీల్డ్ ఇరాన్ డ్రోన్ దాడి కారణంగా దెబ్బతిని నెలల తరబడి మూతపడింది.
వీటన్నింటినీ కేవలం ఒక స్విచ్ వేసినట్లు వెంటనే పూర్తి స్థాయిలో పునరుద్ధరించడం సాధ్యం కాదు. ఇవి పూర్వ స్థితికి రావడానికి కొన్ని నెలల సమయం పట్టవచ్చని ఇంధన విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు. గత మూడున్నర నెలలుగా హార్ముజ్ జలసంధి మూతపడటం వల్ల గల్ఫ్ దేశాలలో రోజుకు 1 కోటి బారెల్స్ కంటే ఎక్కువ చమురు ఉత్పత్తి నిలిచిపోయింది. సౌదీ అరేబియా, యూఏఈ వంటి దేశాలు వేగంగా కోలుకోగలిగినప్పటికీ, అన్ని దేశాలూ ఒకే వేగంతో ఉత్పత్తిని పెంచలేవు. దెబ్బతిన్న చమురు బావులు 3 నెలల్లో 70% ఉత్పత్తిని, 6 నెలల్లో 90% ఉత్పత్తిని అందుకోవచ్చు. మిగిలిన 10% రికవరీకి మరింత సమయం పడుతుంది.
ఇరాన్ టోల్ ఫీజు భారం:
మరోవైపు అమెరికా – ఇరాన్ శాంతి ఒప్పందం ప్రకారం హార్ముజ్ జలసంధి పూర్తి నియంత్రణ ఇరాన్ హస్తగతమైంది. దీనిని ఆసరాగా చేసుకుని, ఇరాన్ చాలా కాలంగా ప్లాన్ చేస్తున్న టోల్ ఫీజును (భద్రతా బీమా పేరిట) ఈ మార్గం ద్వారా ప్రయాణించే అన్ని నౌకల నుండి వసూలు చేసే అవకాశం ఉంది. దీనివల్ల చమురు దిగుమతి ఖర్చులు పెరిగి, అంతిమంగా ముడి చమురు ధరపై ప్రభావం పడుతుంది. ఈ అదనపు భారాన్ని కూడా లెక్కల్లోకి వేసుకున్న తర్వాతే కేంద్ర ప్రభుత్వం ధరల తగ్గింపుపై నిర్ణయం తీసుకునే అవకాశం ఉంది.
కేంద్ర ప్రభుత్వం ఏం చెబుతోంది?
భారతదేశంలో పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలను తక్షణమే తగ్గించడం సాధ్యం కాదని కేంద్ర ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది. అంతర్జాతీయంగా తగ్గిన ధరల చమురు భారతదేశానికి చేరుకోవడానికి ఇంకా సమయం పడుతుందని తెలిపింది.
కేంద్ర పెట్రోలియం శాఖ జాయింట్ సెక్రటరీ సుజాతా శర్మ మాట్లాడుతూ.. చమురు ధరల తగ్గింపును ప్రభుత్వం గమనిస్తోందని, అంతర్జాతీయ మార్కెట్ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా తగిన సమయంలో సరైన నిర్ణయం తీసుకుంటామని చెప్పారు. అయితే, కేంద్ర సహాయ మంత్రి సురేష్ గోపి మాట్లాడుతూ.. అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ధరలు తగ్గిన వెంటనే దేశీయంగా తగ్గించడం కుదరదని, తక్కువ ధర చమురు భారతదేశానికి రావడానికి హార్ముజ్ జలసంధి పూర్తిగా సాధారణ స్థితికి రావాలని, అందుకు కొన్ని రోజులు పడుతుందని స్పష్టం చేశారు.
ధరల పెంపు – నష్టాల భర్తీ:
ఇటీవలే దేశంలో పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలను నాలుగు విడతల్లో లీటరుకు రూ.7.5 వరకు పెంచారు. ఇందులో రూ.3.94 మాత్రమే ప్రస్తుత మార్కెట్ ప్రభావాన్ని కలిగి ఉందని, మిగిలిన మొత్తాన్ని ఇప్పుడే వెనక్కి తీసుకోలేమని సురేష్ గోపి తెలిపారు. ఫిబ్రవరిలో మధ్యప్రాచ్యంలో యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి చమురు కంపెనీలు భారీ నష్టాలను చవిచూశాయి. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ నష్టాల బారిన పడకుండా రూ.12,000 కోట్ల వరకు సాయం అందించింది. అలాగే రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కూడా తమ పన్నులను తగ్గించలేదు. ఈ పాత నష్టాలు పూర్తిగా భర్తీ అయ్యేంత వరకు ఇంధన ధరలు తగ్గే అవకాశం లేదని కేంద్ర ప్రభుత్వ వర్గాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
కన్స్యూమర్ ఉత్పత్తుల ధరలు తగ్గుతాయా?
ముడి చమురు ధర బారెల్కు 80 డాలర్ల కంటే కిందకు పడిపోయినప్పటికీ, నిత్యావసర వస్తువులు మరియు గృహోపకరణ ఎలక్ట్రానిక్స్ వస్తువుల ధరలు ఇప్పుడప్పుడే తగ్గవని తయారీదారులు (మాన్యుఫ్యాక్చరర్స్) చెబుతున్నారు. కంపెనీల వద్ద ఇప్పటికే పాత అంతర్జాతీయ సంక్షోభ సమయంలో ఎక్కువ ధరలకు కొనుగోలు చేసిన ముడి పదార్థాల (రా మెటీరియల్స్) స్టాక్ ఇంకా 2 నుండి 3 నెలల వరకు సరిపోయేలా ఉంది. కాబట్టి ముందుగా ఆ పాత స్టాక్ ఖాళీ అవ్వాలి.
ఉత్పత్తి రంగంలో ధరలు తగ్గాలంటే ముడిపదార్థాల ధరలు కనీసం కొన్ని నెలల పాటు స్థిరంగా కొనసాగాలి. అంతవరకు తక్షణ ధరల తగ్గింపునకు అవకాశం లేదు. సముద్ర రవాణా రద్దీ భయాల వల్ల కంపెనీలు ముందే భారీగా ముడిపదార్థాలను కొనుగోలు చేసి పెట్టుకున్నాయి. అందువల్ల, మూడు నెలల తర్వాతే ధరల పునఃసమీక్ష ఉంటుందని కంపెనీలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. దీని ప్రకారం, పండుగల సీజన్ అయిన సెప్టెంబర్ – అక్టోబర్ మాసాల్లో మాత్రమే వినియోగదారులకు ధరల తగ్గింపు ప్రయోజనాలు దక్కే అవకాశం ఉందని పరిశ్రమ వర్గాలు అంచనా వేస్తున్నాయి. అది కూడా రాబోయే రోజుల్లో ముడిపదార్థాల ధరలు స్థిరంగా తగ్గితేనే సాధ్యమవుతుంది.