బహిరంగ ప్రదేశాలను (Public Land) ఉపయోగించి నమాజ్ చేయడం లేదా పెద్ద ఎత్తున మతపరమైన సమావేశాలు నిర్వహించడం ప్రాథమిక హక్కు కాదని అలహాబాద్ హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది. రాజ్యాంగం మత స్వాతంత్ర్యాన్ని కల్పించినప్పటికీ, అది ప్రజా శాంతి (Public Order) మరియు ఇతరుల హక్కులకు లోబడి ఉండాలని కోర్టు పేర్కొంది. ఉత్తరప్రదేశ్లోని సంభల్ జిల్లా, ఇకోనా గ్రామంలోని ఒక భూమిలో నమాజ్ చేయడానికి అనుమతి కోరుతూ దాఖలైన పిటిషన్పై విచారణ సందర్భంగా కోర్టు ఈ వ్యాఖ్యలు చేసింది.
జస్టిస్ గరిమా ప్రసాద్ మరియు జస్టిస్ సరళ్ శ్రీవాస్తవ్లతో కూడిన డివిజన్ బెంచ్ ఈ దరఖాస్తును కొట్టివేసింది.
కేసు నేపథ్యం:
- పిటిషనర్ వాదన: పిటిషనర్ ఆసిన్ తాను ఆ భూమికి యజమానినని, 2023 జూన్ 16న నమోదైన గిఫ్ట్ డీడ్ ద్వారా తనకు ఆ భూమి లభించిందని వాదించారు. తన సొంత భూమిలో నమాజ్ చేసుకోవడానికి పరిపాలన విభాగం అక్రమంగా అడ్డుకుంటోందని, వ్యక్తిగత భూమిలో ప్రార్థనలకు అనుమతి అవసరం లేదని ఆయన పేర్కొన్నారు.
- ప్రభుత్వ వాదన: ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వ న్యాయవాది స్పందిస్తూ.. రెవెన్యూ రికార్డుల్లో ఆ భూమి ‘ఆబాదీ’ (సాగు భూమి లేదా నివాస ప్రాంతం) గా ఉందని, అంటే అది సాధారణ ప్రజల ఉపయోగం కోసం ఉందని తెలిపారు. పిటిషనర్ సమర్పించిన గిఫ్ట్ డీడ్లో భూమి సర్వే నంబర్లు స్పష్టంగా లేవని, సరిహద్దుల వివరణ కూడా అస్పష్టంగా ఉందని ప్రభుత్వం వాదించింది.
కోర్టు పరిశీలన:
గతంలో అక్కడ కేవలం ఈద్ సమయంలో మాత్రమే నమాజ్ చేసేవారని, దానికి ఎలాంటి అభ్యంతరం లేదని ప్రభుత్వం తెలిపింది. అయితే పిటిషనర్ క్రమం తప్పకుండా గ్రామం వెలుపల నుండి కూడా ప్రజలను పిలిపించి సామూహిక ప్రార్థనలు నిర్వహించాలని చూస్తున్నారని, ఇది స్థానిక శాంతి భద్రతలకు విఘాతం కలిగించవచ్చని కోర్టు గుర్తించింది.
కోర్టు తన తీర్పులో పేర్కొన్న ముఖ్య అంశాలు:
- నిబంధనలకు లోబడి స్వేచ్ఛ: రాజ్యాంగం మత స్వాతంత్ర్యాన్ని ఇచ్చినప్పటికీ, అది ప్రజా శాంతి, నైతికత మరియు ఆరోగ్య పరిస్థితులకు లోబడి ఉంటుంది.
- బహిరంగ స్థలాలు: పబ్లిక్ ల్యాండ్ సాధారణ ప్రజల సౌకర్యం కోసం ఉద్దేశించబడింది. అక్కడ క్రమం తప్పకుండా మతపరమైన కార్యకలాపాలు నిర్వహించి ఇతరుల రాకపోకలకు ఆటంకం కలిగించకూడదు.
- వ్యక్తిగత ప్రార్థన vs సామూహిక సభలు: ఇంటి లోపల లేదా వ్యక్తిగత ప్రాంగణంలో ప్రార్థన చేసుకోవడం రక్షిత హక్కు. కానీ అది పెద్ద సమూహంగా మారినప్పుడు, ప్రభుత్వం దానిని నియంత్రించవచ్చు.
- ముందస్తు చర్యలు: ఏదైనా కార్యక్రమం వల్ల శాంతి భద్రతలు లేదా మత సామరస్యం దెబ్బతినే అవకాశం ఉందని భావిస్తే, యంత్రాంగం ముందస్తు చర్యలు తీసుకునే అధికారం కలిగి ఉంటుంది.
చివరికి పిటిషనర్ భూమి యాజమాన్యాన్ని నిరూపించడంలో విఫలమవడం మరియు ఆ భూమి పబ్లిక్ ల్యాండ్గా నమోదై ఉండటంతో కోర్టు ఆ పిటిషన్ను కొట్టివేసింది.