ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీకి రాఘవ్ చడ్డా రాజీనామా చేసిన తర్వాత రాజ్యాంగ నిపుణులు మరియు రాజకీయ వర్గాల్లో కొత్త చర్చ మొదలైంది. కీలక నేతలు రాఘవ్ చడ్డా, సందీప్ పాఠక్ మరియు అశోక్ మిట్టల్ బీజేపీలో చేరాలని నిర్ణయించుకున్నారు. హర్భజన్ సింగ్ మరియు స్వాతి మాలివాల్ వంటి ప్రముఖులతో సహా మూడింట రెండు వంతుల ఎంపీలు ఈ పార్టీ మార్పులో భాగస్వాములని క్లెయిమ్ చేస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో, ఈ నేతలు తమ రాజ్యసభ సభ్యత్వాన్ని కాపాడుకోగలరా లేదా అనర్హతకు గురవుతారా? అనేది ఇప్పుడు అతిపెద్ద ప్రశ్న.
ఫిరాయింపు నిరోధక చట్టం అంటే ఏమిటి? భారత రాజ్యాంగంలోని 10వ షెడ్యూల్ (52వ సవరణ, 1985) ప్రకారం ఎంపీలు మరియు ఎమ్మెల్యేల పార్టీ ఫిరాయింపులపై కఠినమైన నిబంధనలు ఉన్నాయి. ఈ విషయంలో చట్టం ఏం చెబుతుందో చూద్దాం:
1. స్వచ్ఛందంగా సభ్యత్వాన్ని వదులుకోవడం: చట్టం ప్రకారం, ఎన్నికైన ఎంపీ తనంతట తానుగా తన పార్టీ సభ్యత్వాన్ని వదులుకున్నా లేదా మరో పార్టీలో చేరినా, అతను సభ సభ్యత్వానికి అనర్హుడు అవుతాడు. రాజీనామా చేయకపోయినా, మరో పార్టీలో చేరడాన్ని ‘స్వచ్ఛందంగా సభ్యత్వాన్ని వదులుకోవడం’గానే పరిగణిస్తారు.
2. ‘విలీనం’ (Merger) నిబంధన: ఈ చట్టం నుండి తప్పించుకోవడానికి ఉన్న ఏకైక మార్గం ‘విలీనం’. దీని ప్రకారం, ఒక పార్టీకి చెందిన కనీసం మూడింట రెండు వంతుల (66%) మంది సభ్యులు కలిసి మరో పార్టీలో చేరితే, వారిపై ఫిరాయింపు నిరోధక చట్టం వర్తించదు.
- ఆప్ గణాంకాలు: రాజ్యసభలో ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీకి మొత్తం 10 మంది ఎంపీలు ఉన్నారు. చట్టం నుండి తప్పించుకోవాలంటే రాఘవ్ చడ్డా కనీసం 7 గురు ఎంపీల (10లో 2/3 వంతు) లిఖితపూర్వక మద్దతును చూపించాల్సి ఉంటుంది. ఒకవేళ ఆ సంఖ్య 7 కంటే తక్కువగా ఉంటే, అందరి సభ్యత్వం రద్దయ్యే అవకాశం ఉంది.
3. తుది నిర్ణయం ఎవరిది? ఫిరాయింపుల వ్యవహారంలో తుది నిర్ణయం తీసుకునే అధికారం రాజ్యసభ అధ్యక్షుడికి (ఉప రాష్ట్రపతి) ఉంటుంది. ఫిర్యాదు అందిన తర్వాత, సభాధ్యక్షుడు విచారణ చేపట్టి అనర్హతపై నిర్ణయం ప్రకటిస్తారు. అయితే, ఈ నిర్ణయాన్ని సుప్రీంకోర్టు లేదా హైకోర్టులో సవాలు చేసే అవకాశం (Judicial Review) ఉంటుంది.
అనర్హతకు దారితీసే పరిస్థితులు:
- సొంత పార్టీ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేయడం.
- సభలో పార్టీ జారీ చేసిన ‘విప్’ (ఆదేశం)కు విరుద్ధంగా ఓటు వేయడం లేదా ఓటింగ్కు గైర్హాజరు కావడం.
- స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా గెలిచిన తర్వాత ఏదైనా రాజకీయ పార్టీలో చేరడం.
అనర్హత వేటు పడిన తర్వాత మళ్లీ పోటీ చేయవచ్చా? సభాధ్యక్షుడు ఒక ఎంపీని అనర్హుడిగా ప్రకటిస్తే, ఆ సీటు ఖాళీ అవుతుంది. ఆ వ్యక్తి ఆ నిర్దిష్ట పదవీకాలం వరకు సభలో సభ్యుడిగా ఉండలేరు. అయితే, ఖాళీ అయిన ఆ స్థానానికి జరిగే ఉప ఎన్నికలో సదరు వ్యక్తి మళ్లీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేయవచ్చు. కానీ, అతను కొత్తగా ఓటర్ల లేదా ఎమ్మెల్యేల మద్దతును గెలవాల్సి ఉంటుంది.