భారత స్టాక్ మార్కెట్లో అతిపెద్ద బంగారు శుద్ధి (Gold Refining) మరియు ఆభరణాల తయారీ సంస్థలలో ఒకటైన ‘రాజేశ్ ఎక్స్పోర్ట్స్’ (Rajesh Exports Ltd), భారత కార్పొరేట్ చరిత్రలోనే అతిపెద్ద ఆర్థిక అవకతవకల ఆరోపణల్లో చిక్కుకుని పెట్టుబడిదారులను షాక్కు గురిచేసింది.
ఏం జరిగింది? గత కొన్ని ఆర్థిక సంవత్సరాలలో ఈ సంస్థ తన ఆదాయాన్ని వాస్తవం కంటే అత్యధికంగా చూపించిందని (Revenue Inflation) సెబీ (SEBI) గుర్తించింది. దీనిపై స్పందించిన సెబీ, సంస్థపై తక్షణమే మధ్యంతర నిషేధాజ్ఞలను జారీ చేసింది. దీంతో బొంబాయి స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ (BSE)లో రాజేశ్ ఎక్స్పోర్ట్స్ షేర్లు 5 శాతం పడిపోయి, ‘లోయర్ సర్క్యూట్’ను తాకి రూ. 104.65 వద్ద ముగిశాయి.
సెబీ దర్యాప్తు – 109 పేజీల నివేదిక: మార్చి 2024లో ఒక వాటాదారుడు ఇచ్చిన రహస్య ఫిర్యాదుతో ఈ వ్యవహారం వెలుగులోకి వచ్చింది. సంస్థ ఖాతాల్లో భారీగా ‘ట్రేడ్ రిసీవబుల్స్’ (రావాల్సిన బకాయిలు) పేరుకుపోయాయని ఫిర్యాదులో పేర్కొన్నారు. సెబీ నియమించిన ఫోరెన్సిక్ ఆడిటర్ల బృందం, 2021 నుండి 2025 వరకు సంస్థ ఖాతాలను పరిశీలించి, జూన్ 3న 109 పేజీల మధ్యంతర నివేదికను విడుదల చేసింది. అందులో, రాజేశ్ ఎక్స్పోర్ట్స్ చూపిన ఆదాయంలో 97% నుండి 99% వరకు అవాస్తవమని, పూర్తిగా కృత్రిమంగా సృష్టించబడిందని సెబీ పేర్కొంది. ఈ కుంభకోణాన్ని కార్పొరేట్ చరిత్రలోనే “ఎన్నడూ చూడని అసాధారణ మోసం”గా సెబీ ఉన్నతాధికారి కమలేష్ చంద్ర వర్ష్ని అభివర్ణించారు. దీనివల్ల సంస్థ ఛైర్మన్ రాజేశ్ మెహతాపై స్టాక్ ట్రేడింగ్ నిషేధం విధించారు.
రూ. 15.15 లక్షల కోట్ల వ్యత్యాసం: ఈ మొత్తం వ్యవహారంలో కేంద్ర బిందువు రూ. 15.15 లక్షల కోట్ల భారీ మొత్తం. 2015లో రాజేశ్ ఎక్స్పోర్ట్స్ స్విట్జర్లాండ్కు చెందిన ప్రపంచ ప్రసిద్ధ ‘వాల్కంబి’ (Valcambi SA)ని కొనుగోలు చేసింది. సంస్థ తన ఆదాయంలో ఎక్కువ భాగం ఈ వాల్కంబి ద్వారానే వచ్చిందని చూపింది. కానీ, వాల్కంబి అధికారిక ఆడిట్ నివేదికలను పరిశీలిస్తే, అందులో చాలా తక్కువ ఆదాయం మాత్రమే నమోదైంది. ఉదాహరణకు, 2023లో వాల్కంబి ఆదాయం రూ. 543 కోట్లుగా ఉంటే, రాజేశ్ ఎక్స్పోర్ట్స్ మాత్రం తన నివేదికలో వాల్కంబి ద్వారా లక్షల కోట్ల రూపాయలు వచ్చినట్లు తప్పుగా చూపించింది. ఎలాంటి ఆధారాలు, కస్టమర్ వివరాలు లేకుండానే ఈ సొమ్మును ఆదాయంగా చూపినట్లు సెబీ ఆరోపించింది.
సంస్థ వివరణ: ఈ ఆరోపణలను రాజేశ్ ఎక్స్పోర్ట్స్ ఛైర్మన్ రాజేశ్ మెహతా జూన్ 4న తిప్పికొట్టారు. “సెబీ జారీ చేసింది కేవలం మధ్యంతర ఉత్తర్వు మాత్రమే, అందులో ఉన్నవి అవాస్తవాలు” అని పేర్కొన్నారు. ఆదాయ వివరాలు 100% సరైనవని, సెబీకి మరియు సంస్థకు మధ్య ఉన్న ‘కమ్యూనికేషన్ గ్యాప్’ వల్లనే ఈ పొరపాట్లు జరిగాయని, త్వరలోనే అన్ని ఆధారాలను సమర్పిస్తామని సంస్థ వివరణ ఇచ్చింది.