వర్షంలో నానినా తుప్పు పట్టని రైలు పట్టాలు.. భారతీయ రైల్వే వెనుక ఉన్న ఆసక్తికరమైన సైన్స్!

భారతీయ రైల్వే గురించి మనకు తెలియని ఆసక్తికరమైన విషయాలు చాలా ఉన్నాయి. అందులో ఒకటి రైలు పట్టాలకు సంబంధించిన విషయం. సాధారణంగా ఇనుప వస్తువులు కాలక్రమేణా తుప్పు పట్టడం సహజం. మరి ప్రతిరోజూ కోట్లాది టన్నుల బరువున్న రైళ్లు ప్రయాణించే పట్టాలు తుప్పు పట్టినట్లు ఎందుకు కనిపించవు? దీని వెనుక ఉన్న అసలు కారణం ఏంటో ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా? దాని గురించి ఇక్కడ క్లుప్తంగా తెలుసుకుందాం.

రైలు పట్టాల వెనుక ఉన్న రహస్యం
రైలు పట్టాలు ఇనుముతో తయారవుతాయని, ఇనుము ఎండకు ఎండినా, వానకు నానినా తుప్పు పడుతుందని మనందరికీ తెలుసు. అయినప్పటికీ, ఆచరణలో పట్టాలపై తుప్పు కనిపించదు. దీనికి ప్రధాన కారణం పట్టాల తయారీలో వాడే ప్రత్యేకమైన మిశ్రమ ఉక్కు (Alloy Steel).

సాధారణ ఇనుము గాలిలోని ఆక్సిజన్ మరియు తేమతో కలిసినప్పుడు ఐరన్ ఆక్సైడ్ ఏర్పడి తుప్పు పడుతుంది. కానీ రైలు పట్టాలను తయారు చేయడానికి “మాంగలీస్ స్టీల్” ఉపయోగిస్తారు. దీనినే “హాడ్‌ఫీల్డ్ మాంగనీస్ స్టీల్” అని కూడా పిలుస్తారు.

పట్టాల తయారీలో వాడే లోహాలు
రైలు పట్టాలు ఇనుముతో చేసినవే అయినప్పటికీ, అవి సాధారణ ఇనుము కాదు. ఇందులో సుమారు 1 శాతం కార్బన్ మరియు 12 శాతం మాంగనీస్ కలిసి ఉంటాయి. ఈ ప్రత్యేక మిశ్రమం కారణంగా పట్టాలు తుప్పు పట్టే ప్రక్రియ చాలా నెమ్మదిగా జరుగుతుంది. దీనినే టెక్నికల్ భాషలో “C-Mn రైల్ స్టీల్” అని పిలుస్తారు. మాంగనీస్ కలపడం వల్ల ఉక్కుకు కఠినత్వం పెరగడమే కాకుండా, అది గాలిలోని ఆక్సిజన్‌తో త్వరగా చర్య జరపకుండా నిరోధిస్తుంది.

రైలు ప్రయాణం – ఒక సహజ మెరుగుదల (Polishing)
పట్టాలు తుప్పు పట్టకపోవడానికి మరో ముఖ్యమైన కారణం రైళ్ల నిరంతర ప్రయాణం. రైలు చక్రాలు పట్టాలపై వెళ్తున్నప్పుడు ఏర్పడే ఘర్షణ (Friction) వల్ల పట్టాల పైభాగం నిరంతరం మెరుగుపడుతూ (Polish అవుతూ) ఉంటుంది. దీనివల్ల పట్టాల పైన ఏదైనా తుప్పు పొర ఏర్పడటానికి ప్రయత్నించినా, రైలు చక్రాల ఒత్తిడికి అది వెంటనే తొలగిపోతుంది. చక్రాల రాపిడి వల్ల పట్టాల పైభాగం ఎప్పుడూ మెరుస్తూ ఉంటుంది, దీనివల్ల తేమ ఎక్కువ సేపు అక్కడ నిలవదు.

నిర్వహణ మరియు రక్షణ
రైల్వే శాఖ కూడా పట్టాల నిర్వహణలో ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకుంటుంది. పట్టాలను ఎప్పటికప్పుడు తనిఖీ చేయడం, అవసరమైన చోట రక్షణ పూతలు (Protective coatings) పూయడం మరియు పాతబడిన పట్టాలను మార్చడం వంటి పనులు నిరంతరం జరుగుతుంటాయి. తీర ప్రాంతాల్లో (సముద్ర తీరానికి దగ్గరగా ఉన్న చోట) గాలిలో ఉప్పు శాతం ఎక్కువగా ఉంటుంది కాబట్టి, అక్కడ పట్టాలకు ప్రత్యేకమైన తుప్పు నిరోధక పెయింట్లు వేస్తారు.