అమెరికా మరియు ఇరాన్ మధ్య నెలల తరబడి కొనసాగుతున్న ఉద్రిక్తతలను ముగించేందుకు గురువారం చారిత్రాత్మక శాంతి ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగాయి. ఈ ఒప్పందం యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఇరు దేశాల మధ్య కాల్పుల విరమణను కొనసాగించడం మరియు హోర్మజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) గుండా నౌకల రాకపోకలను పునరుద్ధరించడం.
హోర్మజ్ జలసంధి గుండా నౌకలకు టోల్ ఉందా?
ప్రస్తుత ఒప్పందం ప్రకారం, తుది ఒప్పందంపై సంతకాలు జరగడానికి ముందు ఉన్న 60 రోజుల కాలంలో, హోర్మజ్ జలసంధి గుండా వెళ్లే నౌకలు ఎటువంటి రుసుము (టోల్) చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదని ఇరాన్ సుప్రీం నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ స్పష్టం చేసింది. ఇది ఒప్పందంలోని క్లాజ్ నంబర్ 5 ప్రకారం నిర్ధారించబడింది.
నౌకల ప్రయాణానికి కొత్త నిబంధనలు:
కొత్త నిబంధనల ప్రకారం, నౌకలు ప్రయాణించడానికి రుసుము చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు, కానీ కొన్ని నియమాలు పాటించాలి:
- అభ్యర్థన (Request): నౌకలు ప్రయాణించే ముందు ‘పర్షియన్ గల్ఫ్ స్ట్రెయిట్ అడ్మినిస్ట్రేషన్’ (Persian Gulf Strait Administration) కు అభ్యర్థన పంపాలి.
- మార్గనిర్దేశం: ఆ అడ్మినిస్ట్రేషన్ సంస్థ అభ్యర్థనలను పరిశీలించి, నౌకలకు మార్గనిర్దేశం చేస్తుంది మరియు జలసంధిని దాటేందుకు క్లియరెన్స్ ఇస్తుంది.
అమెరికా-ఇరాన్ ఒప్పందంలోని 14 కీలక అంశాలు:
- మిలిటరీ ఆపరేషన్ల రద్దు: అమెరికా, ఇరాన్ దేశాలు లెబనాన్తో సహా అన్ని సరిహద్దుల్లో మిలిటరీ కార్యకలాపాలను వెంటనే నిలిపివేస్తాయి. ఇకపై ఒకరిపై ఒకరు యుద్ధం చేసుకోవడం లేదా బల ప్రయోగానికి దిగడం జరగదు.
- సార్వభౌమాధికార గౌరవం: ఇరు దేశాలు ఒకరి దేశ సార్వభౌమాధికారాన్ని మరొకరు గౌరవించుకోవాలి. అంతర్గత విషయాల్లో జోక్యం చేసుకోకూడదు.
- తుది ఒప్పందం: గరిష్టంగా 60 రోజుల్లోపు చర్చలు జరిపి తుది ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకోవాలి.
- నౌకాదళ దిగ్బంధం తొలగింపు: అమెరికా ఇరాన్పై విధించిన నౌకాదళ దిగ్బంధాన్ని 30 రోజుల్లోపు తొలగిస్తుంది. నౌకల రాకపోకలను యుద్ధానికి ముందున్న స్థాయికి దశలవారీగా పునరుద్ధరిస్తారు.
- నౌకల సురక్షిత ప్రయాణం: ఇరాన్ తన జలాల్లో వాణిజ్య నౌకల రక్షణకు చర్యలు తీసుకుంటుంది. 30 రోజుల్లోపు నీటి అడుగున ఉన్న మందుపాతరలను (Land mines) తొలగిస్తుంది.
- ఆర్థిక పునర్నిర్మాణం: ఇరాన్ పునర్నిర్మాణానికి అమెరికా సుమారు 300 బిలియన్ డాలర్ల ఆర్థిక సాయం/ప్రణాళికను రూపొందిస్తుంది.
- ఆంక్షల ఎత్తివేత: ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి నిబంధనలతో సహా ఇరాన్పై ఉన్న అన్ని ఆంక్షలను అమెరికా ఎత్తివేస్తుంది.
- అణు ఆయుధాల తయారీ నిలిపివేత: ఇరాన్ అణు ఆయుధాలను తయారు చేయబోమని హామీ ఇస్తుంది. అణు కార్యక్రమంపై ఇరు పక్షాలు చర్చలు జరుపుతాయి.
- యథాతథ స్థితి (Status Quo): తుది ఒప్పందం కుదిరే వరకు ఇరు దేశాలు ప్రస్తుతం ఉన్న పరిస్థితినే కొనసాగిస్తాయి. అమెరికా కొత్త ఆంక్షలు విధించదు, ఇరాన్ అణు కార్యక్రమాన్ని పెంచదు.
- ఆర్థిక లావాదేవీలకు అనుమతి: అమెరికా ఆర్థిక శాఖ ఇరాన్ ముడి చమురు, పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల ఎగుమతులు, బ్యాంకింగ్ లావాదేవీలు మరియు బీమా వంటి సేవలకు అనుమతినిస్తుంది.
- ఆస్తుల విడుదల: ఇరాన్కు చెందిన స్తంభింపజేసిన ఆస్తులను (Frozen assets) అమెరికా విడుదల చేస్తుంది.
- పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ: ఒప్పందం సక్రమంగా అమలు అవుతుందో లేదో చూడటానికి ఒక కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థను (Executive System) ఏర్పాటు చేస్తారు.
- నిబంధనల అమలు: ఒప్పందంలోని వివిధ పేరాగ్రాఫ్లను దశలవారీగా అమలు చేస్తారు.
- ఐక్యరాజ్యసమితి ఆమోదం: తుది ఒప్పందానికి ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి (UNSC) అధికారిక ఆమోదం లభిస్తుంది.