న్యూఢిల్లీ: అంతర్జాతీయ ఇంధన మార్కెట్లో హోర్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) ఒక కీలక ద్వారం. కానీ, ఇరాన్ యుద్ధం కారణంగా అక్కడ నౌకల రాకపోకలు స్తంభించిపోయాయి. గల్ఫ్ దేశాల నుంచి దిగుమతి అయ్యే చమురుపై ఆధారపడ్డ భారత్, ఈ సంక్షోభాన్ని ముందే పసిగట్టింది. అందుకే, దశాబ్దాలుగా పాకిస్థాన్‌కు ధారాదత్తం చేస్తున్న ‘సింధు నదీ వ్యవస్థ’ను తన శక్తివనరుగా మార్చుకోవాలని నిర్ణయించుకుంది. పాక్ ప్రేరేపిత ఉగ్రవాదులు చేసిన ఒక తప్పిదం.. భారత్ తన జలవనరుల వ్యూహాన్ని సమూలంగా మార్చేలా చేసింది.
ఆపరేషన్ సింధూర్: ఉగ్రవాదానికి నీటితో సమాధానం!
ఏప్రిల్ 22, 2025న పహల్గామ్‌లో పర్యాటకులపై జరిగిన మారణకాండ భారత్‌ను ఆగ్రహానికి గురిచేసింది. దీనికి సమాధానంగా భారత్ ‘ఆపరేషన్ సింధూర్’ ప్రారంభించి పాక్ ఉగ్రవాద స్థావరాలను మట్టుబెట్టడమే కాకుండా, వివాదాస్పద ‘సింధు జలాల ఒప్పందాన్ని’ (Indus Waters Treaty) అటకెక్కించింది. దశాబ్దాలుగా రవి, బియాస్, సట్లెజ్ నదుల నీటిని మాత్రమే వాడుకుంటున్న భారత్.. ఇప్పుడు పాక్ వాటాగా ఉన్న సింధు, జీలం, చీనాబ్ నదులపై కూడా భారీ ప్రాజెక్టులకు శ్రీకారం చుట్టింది.
నదీ వ్యవస్థ – విద్యుత్ సామర్థ్యం (మెగావాట్లలో)
సింధు నదీ వ్యవస్థ ద్వారా దాదాపు 34,000 మెగావాట్ల విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేసే అవకాశం ఉందని అంచనా.
| ప్రాజెక్టు పేరు | సామర్థ్యం (మెగావాట్లు) | స్థితి |
| పాకల్ దుల్ | 1,000 | నిర్మాణంలో ఉంది (డిసెంబర్ 2026 నాటికి పూర్తి) |
| బగ్లిహార్ | 900 | అందుబాటులో ఉంది |
| రత్లే | 850 | నిర్మాణంలో ఉంది (2028 నాటికి పూర్తి) |
| సలాల్ | 690 | అందుబాటులో ఉంది |
| కిరో | 624 | నిర్మాణంలో ఉంది |
| కిషన్ గంగా | 330 | అందుబాటులో ఉంది |
భారత్ వ్యూహమేంటి? ఎందుకు ఈ వేగం?
- ఇంధన స్వయంసమృద్ధి: గల్ఫ్ దేశాలపై ఆధారపడటం తగ్గించుకోవాలంటే జల విద్యుత్ ఏకైక మార్గం. హోర్ముజ్ జలసంధిలో అడ్డంకులు ఎదురైనా భారత్ కుప్పకూలకుండా ఈ ప్రాజెక్టులు రక్షణ కవచంలా నిలుస్తాయి.
- పశ్చిమ నదుల వినియోగం: చీనాబ్, జీలం, సింధు నదుల్లో 20,000 మెగావాట్ల సామర్థ్యం ఉన్నా, ఇప్పటివరకు మనం కేవలం 4,000 మెగావాట్లు మాత్రమే వాడుకుంటున్నాం. ఇప్పుడు ఈ లోటును పూడ్చేందుకు కేంద్రం యుద్ధ ప్రాతిపదికన పనులు చేపట్టింది.
- వ్యూహాత్మక పైచేయి: నీటి నిల్వ సామర్థ్యం పెంచడం ద్వారా వరద నియంత్రణతో పాటు, అవసరమైనప్పుడు పాకిస్థాన్‌కు వెళ్లే నీటి ప్రవాహాన్ని నియంత్రించే శక్తి భారత్ సొంతమవుతుంది.
ముఖ్యమైన ప్రాజెక్టుల పురోగతి
హిమాచల్ ప్రదేశ్, జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్రాంతాల్లో ఈ ప్రాజెక్టులు శరవేగంగా కదులుతున్నాయి.
- చీనాబ్ బేసిన్: ఇక్కడ 14 గిగావాట్ల సామర్థ్యాన్ని గుర్తించారు. పాకల్ దుల్ ప్రాజెక్టును ‘జాతీయ ప్రాధాన్యత కలిగిన ప్రాజెక్టు’గా గుర్తించి 2026 నాటికి పూర్తి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
- షాపుర్‌కండి ఆనకట్ట: 2024లో పూర్తయిన ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా పంజాబ్, జమ్మూ కాశ్మీర్ రైతులకు సాగునీరు మరియు 206 మెగావాట్ల విద్యుత్ అందుతోంది.
ముగింపు
నిపుణుల అంచనా ప్రకారం, సింధు నదీ వ్యవస్థలో మొత్తం 60 గిగావాట్ల (60,000 మెగావాట్లు) విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేసే అవకాశం ఉంది. భారత్ గనుక ఈ లక్ష్యాన్ని చేరుకుంటే, రాబోయే దశాబ్దాల్లో ఇంధన అవసరాల కోసం విదేశాల వైపు చూడాల్సిన అవసరం ఉండదు. పాకిస్థాన్ చేసిన కవ్వింపు చర్యను భారత్ తన అభివృద్ధికి నిచ్చెనగా మార్చుకోవడం గమనార్హం.
జర్నలిస్ట్ నోట్: నాడు నెహ్రూ హయాంలో జరిగిన ఒప్పందాలకు కాలం చెల్లిందని, నేటి భారత్ తన ప్రయోజనాలే పరమావధిగా ముందుకు సాగుతోందని ఈ పరిణామాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఇంధన భద్రతే దేశ భద్రత అనే నినాదంతో భారత్ అడుగులు వేస్తోంది.