తదుపరి 60 రోజులు అత్యంత కీలకం.. అమెరికా-ఇరాన్ యుద్ధ సమీకరణాల్లో పెను మార్పు! ఉత్కంఠగా గమనిస్తున్న ప్రపంచ దేశాలు

టెహ్రాన్: అమెరికా, ఇరాన్ దేశాల మధ్య ఒక చారిత్రక తాత్కాలిక ఒప్పందం (Interim Agreement) ఖరారైంది. ఉభయ దేశాల మధ్య ఈ ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగితే, రాబోయే 60 రోజుల పాటు గల్ఫ్ ప్రాంతంలో యుద్ధ ఉద్రిక్తతలు పూర్తిగా తగ్గుముఖం పడతాయని ప్రపంచ దేశాలు భావిస్తున్నాయి.

ఈ తాత్కాలిక ఒప్పందంలో ఉన్న ఆ 3 ముఖ్యమైన అంశాలు ఏంటి? ఈ ఒప్పందం అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత అంతర్జాతీయంగా ఎలాంటి మార్పులు రాబోతున్నాయి? అనే వివరాలను ఇప్పుడు చూద్దాం.

గల్ఫ్ ప్రాంతంలో సుదీర్ఘకాలంగా కొనసాగుతున్న యుద్ధ వాతావరణానికి ముగింపు పలకడం, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి అత్యంత కీలకమైన ‘హార్ముజ్ జలసంధి’ని (Strait of Hormuz) నౌకాయానం కోసం తిరిగి తెరవడం, అలాగే ఇరాన్ అణు కార్యక్రమంపై చర్చలను పునరుద్ధరించడమే లక్ష్యంగా అమెరికా-ఇరాన్ దేశాలు ఒక ముఖ్యమైన ముసాయిదా ఒప్పందానికి (Draft Agreement) వచ్చాయి.

జూన్ 19న చారిత్రక సంతకం?
జూన్ 19న అధికారికంగా సంతకాలు జరగనున్న ఈ ఒప్పందం.. అంతర్జాతీయ ముడిచమురు సరఫరా, మధ్యప్రాచ్య (Middle East) సంక్షోభం, ప్రపంచ ఆర్థిక అస్థిరత వంటి అనేక సమస్యలకు ఒక పరిష్కారాన్ని చూపుతుందని విశ్లేషకులు నమ్ముతున్నారు. ఈ ఒప్పందానికి సంబంధించిన పూర్తి వివరాలను ఇంకా అధికారికంగా బహిర్గతం చేయనప్పటికీ.. ముసాయిదాపై అవగాహన ఉన్న ఇరాన్ ఉన్నతాధికారి ఒకరు కొన్ని కీలక విషయాలను పంచుకున్నారు.

ఈ ఒప్పందం యొక్క ప్రాథమిక ఉద్దేశం.. యుద్ధ ఉద్రిక్తతలను తక్షణమే తగ్గించి, ఉభయ దేశాల మధ్య విస్తృత స్థాయి చర్చల కోసం ఒక అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని సృష్టించడం. అయితే గమనించాల్సిన విషయం ఏంటంటే, ఇది శాశ్వత శాంతి ఒప్పందం కాదు. రెండు దేశాల మధ్య దశాబ్దాలుగా నలుగుతున్న వివాదాలను పరిష్కరించడానికి వీలుగా రాబోయే 60 రోజుల పాటు చర్చలు జరపడానికి కుదిరిన ఒక తాత్కాలిక అవగాహన మాత్రమే.

ఒప్పందంలోని 3 ముఖ్యమైన అంశాలు (The 3 Core Points):
ఈ ముసాయిదా ప్రధానంగా మూడు కీలక విభాగాలుగా విభజించబడింది. అవి:

హార్ముజ్ జలసంధిని వాణిజ్య రవాణా కోసం తిరిగి తెరవడం.

ఇరాన్‌పై ఉన్న ఆర్థిక ఆంక్షలను సడలించడం.

అణు కార్యక్రమ చర్చలను మళ్లీ ప్రారంభించడం.

ఈ తాత్కాలిక ఏర్పాటు వల్ల ఇరు దేశాల మధ్య విశ్వాసం పునరుద్ధరణ జరిగి, ఉద్రిక్తతలు తగ్గుతాయని అంచనా వేస్తున్నారు. ఇందులో అత్యంత కీలకమైన అంశం ‘హార్ముజ్ జలసంధి’ని తెరవడమే. ప్రపంచంలోని మొత్తం ముడిచమురు వాణిజ్యంలో ఐదింట ఒక వంతు (1/5th) సరఫరా ఈ మార్గం గుండానే జరుగుతుంది. అందువల్ల, ఈ ప్రాంతంలో ఎలాంటి అడ్డంకులు ఎదురైనా ప్రపంచవ్యాప్తంగా చమురు ధరలు ఆకాశాన్నంటుతాయి. ఇది అంతర్జాతీయంగా ద్రవ్యోల్బణాన్ని (Inflation) మరింత పెంచుతుంది.

ఆంక్షల తొలగింపు – భారత్‌కు భారీ ఉపశమనం:
ప్రస్తుత ఒప్పందం ప్రకారం.. ఇరాన్ ఈ సముద్ర మార్గాన్ని వాణిజ్య నౌకల కోసం తెరుస్తుంది. ఇందుకు ప్రతిఫలంగా ఇరాన్ రేవులపై (Ports) విధించిన ఆంక్షలను అమెరికా తొలగిస్తుంది. దీనివల్ల ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లో మళ్లీ స్థిరత్వం వస్తుంది. ముఖ్యంగా, ముడిచమురు దిగుమతులపై ఎక్కువగా ఆధారపడే భారతదేశం, చైనా, జపాన్ వంటి దేశాలకు ఇది చాలా పెద్ద ఉపశమనం కలిగిస్తుంది. చమురు ధరల పెరుగుదల వల్ల వచ్చే ఆర్థిక సంక్షోభాలను నివారించడానికి, అంతర్జాతీయ సప్లై చైన్‌ను (Supply Chain) క్రమబద్ధీకరించడానికి ఈ చర్య ఎంతగానో దోహదపడుతుంది.

ఈ ఒప్పందంలోని మరో ముఖ్యమైన అంశం ఇరాన్‌కు లభించే ఆర్థిక ఊరట. చర్చలు జరిగే ఈ 60 రోజుల్లో ఇరాన్‌పై అమెరికా ఎలాంటి కొత్త ఆర్థిక ఆంక్షలు విధించదు. అంతేకాకుండా ఇరాన్ చమురు ఎగుమతులపై తాత్కాలిక మినహాయింపు లభిస్తుంది. అంతర్జాతీయ బ్యాంకుల్లో స్తంభింపజేసిన ఇరాన్‌కు చెందిన సుమారు 25 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన ఆస్తులను విడుదల చేయడానికి కూడా అమెరికా అంగీకరించినట్లు సమాచారం.

దీనితో పాటు దాదాపు 300 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన ఆర్థిక పునర్నిర్మాణం, అభివృద్ధి ప్రాజెక్టుల గురించి కూడా ఈ ఒప్పందంలో చర్చించినట్లు తెలుస్తోంది. ఈ ఆర్థిక సాయం ఇరాన్ అంతర్గత ఆర్థిక వ్యవస్థను స్థిరపరచడానికి, ఉపాధి అవకాశాలను పెంచడానికి, ప్రాథమిక మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులను పునరుద్ధరించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

అణు ఇంధన నియంత్రణ (Nuclear Commitments):
అమెరికా-ఇరాన్ సంబంధాలలో అణు అంశం ఎల్లప్పుడూ అత్యంత సున్నితమైన విషయంగా ఉంటూ వస్తోంది. ప్రస్తుత ముసాయిదా ఒప్పందం ప్రకారం.. చర్చలు జరిగే కాలంలో తాము అణ్వాయుధాలను తయారు చేయబోమని, యురేనియం సుసంపన్నతను (Uranium Enrichment) నిలిపివేస్తామని, అలాగే అణు కేంద్రాలను విస్తరించబోమని ఇరాన్ హామీ ఇచ్చింది. ఇందుకు బదులుగా, రాబోయే 60 రోజుల్లో సమగ్ర అణు ఒప్పందం, సుసంపన్నం చేసిన యురేనియం నిల్వలు మరియు ఆర్థిక ఆంక్షల శాశ్వత తొలగింపుపై చర్చించడానికి ఇరు దేశాలు అంగీకరించాయి.

కేవలం తాత్కాలికంగా యుద్ధాన్ని ఆపడం మాత్రమే ఈ ఒప్పందం లక్ష్యం కాదు. ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను కాపాడటం, చమురు ధరల పెరుగుదలను అరికట్టడం కూడా దీని ప్రధాన ఉద్దేశం. ఇరాన్ మరియు అంతర్జాతీయ దేశాల మధ్య ఆర్థిక సంబంధాలు బలపడటం ద్వారా భవిష్యత్తులో మళ్లీ ఘర్షణలు వచ్చే అవకాశాలు తగ్గుతాయని అంతర్జాతీయ నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.

సమస్యల పరిష్కారానికి తొలి అడుగు:
ఈ ఒప్పందం తక్షణ ఉద్రిక్తతలను తగ్గించినప్పటికీ, అసలైన క్లిష్టమైన చర్చలు ఇకపైనే ప్రారంభం కానున్నాయి. ఆర్థిక ఆంక్షలను పూర్తిగా ఎత్తివేయడం, ఇరాన్ అణు రియాక్టర్లలో అంతర్జాతీయ తనిఖీలకు అనుమతించడం మరియు ముడిచమురు వాణిజ్య నియంత్రణలు వంటి కీలక నిర్ణయాలను రాబోయే 60 రోజుల్లోగా తేల్చాల్సి ఉంటుంది. ఈ చర్చలు గనుక విజయవంతమైతే, గత కొన్నేళ్లలో అమెరికా-ఇరాన్ సంబంధాలలో ఇది అత్యంత చారిత్రక మైలురాయిగా నిలిచిపోతుంది.